حواشی سریال شیش ماهه مهران مدیری | بازگشت متناقض به تلویزیون!
به گزارش فیلمزی، پاییز ۱۴۰۱، مهران مدیری با جملهای کوتاه اما صریح در مرکز توجه قرار گرفت. جملهای که خیلی زود در حافظه جمعی مخاطبان تلویزیون و شبکههای اجتماعی ثبت شد.
از «حتی یک فریم هم نه» تا پخش بیسروصدای «شیشماهه»!
او اعلام کرد که حاضر نیست «حتی یک فریم» از آثارش از تلویزیون پخش شود. موضعی که در آن مقطع، فراتر از یک تصمیم حرفهای تعبیر شد و برای بسیاری نشانهای از همدلی یک چهره پرمخاطب با فضای ملتهب جامعه بود. اما اکنون بازگشت مدیری به رسانه ملی پس از آن اظهارنظرها و در کنار چهرههای حاشیهسازی مانند سحر ذکریا، بار دیگر مدیری را به صدر اخبار شبکههای اجتماعی رساند.
مهران مدیری و انتخاب حرفهای و محتاطانه؟
حالا اما در میانه اعتراضهای ۱۴۰۴، همان تلویزیون بیهیچ توضیحی میزبان سریال تازهای با نام «شیشماهه» از مهران مدیری شد. سریالی که نهتنها بازگشت او را به قاب رسمی تلویزیون قطعی میکند، بلکه پرسشهای جدی مانند چه بر سر آن موضع صریح آمد؟ آیا این بازگشت صرفاً یک انتخاب حرفهای و محتاطانه است؟
البته واضح است که قبل از هر پیشداوری باید کیفیتِ خود سریال را ارزیابی کرد، که به نظر میرسد فارغ از حواشی بیرونی، سریال «شیش ماهه» با وجود بازیگرانِ شاخصی همچون خود مهران مدیری، جواد رضویان، حسن معجونی، محمد شعبانپور، علیرضا خمسه و سحر ذکریا، همچنان نتوانسته اثری قابل دفاع در کارنامه مهران مدیری باشد. فیلمنامهای کممایه و اپیزودیک که بیش از اینکه به روایت یا شخصیتپردازی استوار باشد، به شوخیهای مقطعی و خاص بیان طنزِ مدیری اتکا دارد.
از تمسخر رضا عطاران تا چنگ انداختن به شوخیهای جنسی
البته که مدیری در سریال «شیش ماهه» از دست و دلبازی های صدا و سیما که این روزها از آوازخوانی زنان تا شوخیهای بی نمک مجریان باب شده، بی نصیب نبوده و سعی کرده به شوخیهای جنسی متوسل شود.
در همین راستا سکانسی مربوط به دعوای زن و شوهری با دیالوگهای جنسی در شبکههای اجتماعی وایرال شده تا بتواند نظر مخاطب را به خود جلب کند. اما زبان کمدی جدید مدیری در جلب رضایت مخاطبان سختگیر امروزی ناکام مانده و با انتقاداتی جدی در زمینه کیفیت شوخیها و فیلمنامه روبهرو شده است.
به عنوان نمونه کاربران در برخی از انتقادها به این سکانسِ پر بازدید گفتهاند: «مدیری که همیشه رضا عطاران و آثار او را متهم به طنز کثیف و خارج از عرف میکرد. اکنون خود او در رسانه ملی برای خنده گرفتن از مخاطب دست به دامن شوخیهای جنسی شده است.
«شیشماهه» تکرار نسخهای کمجان از مدیری
واقعیت این است طنز سریال، نه گزندگی آثار موفق دهه ۸۰ مدیری را دارد و نه حتی از جسارت نسبی «دورهمی» در سالهای ابتدایی تولید آن برخوردار است. شوخیها اغلب خنثیاند، شخصیتها تیپیک و بدون قوس رواییاند و موقعیتها پیشبینیپذیر.
«شیشماهه» بیش از آنکه یادآور «شبهای برره» یا «پاورچین» باشد، تکرار نسخهای کمجان از خود مدیری است؛ مدیریای که زمانی مرزهای طنز تلویزیونی را جابهجا میکرد.
در سطح کارگردانی هم با اثری کمانرژی مواجهایم. میزانسنها محافظهکارانه، ریتم کند و قاببندیها کاملاً تلویزیونیاند. این سریال نه ابتکار بصری دارد و نه تلاشی برای نوسازی زبان طنز. نتیجه، اثری است که حتی در قیاس با آثار متوسط مدیری هم یک پله عقبتر ایستاده است.
مسئله فقط کیفیت نیست، مسئله حافظه جمعی است
با این حال، مسئله اصلی «شیشماهه» کیفیت پایین آن نیست. سریال ضعیف در تلویزیون کم ساخته نشده و نخواهد شد. آنچه این اثر را به موضوع یک گزارش تحلیلی تبدیل میکند، نسبتش با موضعگیری صریح مهران مدیری در سال ۱۴۰۱ است.
آن موضعگیری، یک جمله ساده نبود؛ یک «علامت» بود. علامتی که مخاطب آن را جدی گرفت و بر اساس آن، تصویری تازه از مدیری در ذهنش ساخت. مدیریای که دستکم در آن مقطع، حاضر شد هزینهای هرچند نمادین بدهد و فاصلهاش را با تلویزیون اعلام کند.
بازگشت امروز، اما بدون هیچ توضیحی رخ داده است. نه گفتوگویی، نه یادداشتی، نه حتی بازتعریف آن موضع قبلی. این سکوت، بیش از خود بازگشت، مسئلهساز شده است. اگر آن تصمیم در ۱۴۰۱ احساسی و مقطعی بود، چرا امروز دربارهاش توضیحی داده نمیشود؟ و اگر تصمیمی آگاهانه و مبتنی بر تحلیل شرایط بود، چه تغییری رخ داده که حالا نقض شده است؟
از موضعگیری صریح تا بیطرفی منفعل
هیچ مخاطبی الزاماً انتظار ندارد هنرمند همیشه در خط مقدم اعتراض بایستد یا موضع سیاسی آشکار داشته باشد. اما وقتی هنرمندی همچون مدیری با آن میزان محبوبیت و نفوذ، یکبار موضعی شفاف میگیرد، عقبنشینی از آن بدون توضیح، بهسادگی قابل چشمپوشی نیست.
در فضای ۱۴۰۴، که اعتراضها و نارضایتیهای اجتماعی همچنان ادامه دارد، بازگشت بیسروصدای مدیری به تلویزیون، نوعی بیطرفی منفعل را تداعی میکند؛ نه همراهی با وضعیت موجود، نه همدلی آشکار با مردم. این «وسط ایستادن» شاید امنترین موقعیت برای یک چهره رسانهای باشد، اما لزوماً صادقانهترین موقعیت نیست.
مسئله این نیست که مدیری چرا کار میکند یا چرا به تلویزیون برگشته است. مسئله این است که چرا دیگر حتی توضیح هم نمیدهد. سکوت، در اینجا خود تبدیل به یک موضع میشود؛ موضعی که فاصله معناداری با جسارت کلامی ۱۴۰۱ دارد.
مدیری و مسئولیت اجتماعی
مهران مدیری فقط یک کارگردان یا بازیگر نیست؛ او یک سرمایه اجتماعی از دل جامعه ایران است. سرمایهای ارزنده که سالها بر پایه ارتباط مستقیم با مخاطب و نقد اجتماعی شکل گرفته است و همین ویژگی است که مسئولیت او را در قبال حافظه جمعی سنگینتر میکند.وقتی مخاطب احساس کند مواضع هنرمندش تابع شرایط و مصلحتهای مقطعی است، آن سرمایه نمادین بهتدریج فرسوده میشود.
«شیشماهه» شاید یک سریال زودگذر باشد، اما تأثیر این بازگشت بیتوضیح، در بلندمدت میتواند عمیقتر از شکست یک اثر تلویزیونی باشد.
به واقع این بازگشت، آزمونی است برای نسبت هنرمند با حافظه جمعی مخاطب. آزمونی که شاید مدیری ترجیح داده دربارهاش سکوت کند، اما مخاطب، آن را فراموش نخواهد کرد.