یادی از سینماگرانِ درگذشته سال ۱۴۰۴ | اندیشههایی که برای ایران ماند
به گزارش فیلمزی، سال ۱۴۰۴ نهتنها سال سختی برای مردم ایران در ابعاد گوناگون اقتصادی، اجتماعی و سیاستِ بینالملل بود، بلکه بهلحاظ فرهنگی نیز اندیشههای ارزشمندی در حوزه فرهنگ بهخصوص سینما از دست رفت. افرادی که بهواسطه پویایی اندیشهشان، آثار ارزشمندی برای سینمای ایران بهجای گذاشتند. آثاری که دغدغه میهندوستی و احترام به کرامت انسان در آنها عیان بود و درست بهدلیل همین دغدغهمندی بود که در میان مردم، جایگاه ویژه و ارزشمندی داشتند.
احمد پژمان؛ میان نُتها و سینما
کمی مانده به آغاز نیمه دوم سال، اوایل شهریورماه بود که احمد پژمان، آهنگساز شهیر ایران را از دست دادیم. هنرمندی که حضورش تنها به یک اثر محدود نمیشد. زیرا او در طول زندگیاش میان نُتها، تصاویر و حتی قابهای بازیگری زیست.
احمد پژمان کار خود را در دهه ۵۰ با تلویزیون آغاز کرد و سریال «دلیران تنگستان» نخستین تجربه مهم آهنگسازی او بود. همکاری با بهمن فرمانآرا در «شازده احتجاب» جایگاه او را بهعنوان یکی از جدیترین آهنگسازان سینمای ایران تثبیت کرد و در ادامه فیلمهای «بوی کافور، عطر یاس» و «خانهای روی آب» از فرمانآرا، «باران» و «بید مجنون» از مجید مجیدی و «کیمیا» از احمدرضا درویش را آهنگسازی کرد. پژمان در طول زندگی حرفهای خود بازیگری را در فیلم «ماهی»، اولین فیلم کامپوزیا پرتوی، نیز تجربه کرد.
ناصر تقوایی؛ منشِ فرهنگیِ اصیل و ایراندوستی
ناصر تقوایی یکی از کارگردانهای باقیمانده از نسل موج نوی سینمای ایران بود که ۲۲ مهرماه از دنیا رفت. سینمادوستان ایرانی را با یک عمر اثر خوب و خوشساخت و ما را با منشِ فرهنگی اصیل ایرانیِ موجود در فیلمهایش، تنها گذاشت.
او فعالیت در عرصه فیلمسازی را از اواخر دهه ۱۳۴۰ آغاز کرد و از همان ابتدا، در ساخت اولین فیلمهای خود با ممیزی روبرو شد و دریافت که راه دشواری برای فیلمسازی در پیش دارد. ممیزیهایی که البته هرگز نتوانستند او را از آنچه فکر میکرد درست است، بازدارند.
در واقع استواری تقوایی در مجادله با سانسور موجب شد او بعد از ساخت «کاغذ بیخط»، برای همیشه فیلمسازی را کنار بگذارد. در نتیجه استقامت او بود که درخواست حذف مجوز پروانه ساخت در مرحله فیلمنامه، آن هم در روز سوم درگذشت او، به امضای جمع زیادی از سینماگران رسید تا بهنوعی راه او برای کنار زدن سانسور ادامه پیدا کند. ناصر تقوایی در کنار اندیشه والای هنر فیلمسازی، به نمادی برای مقابله با سانسور تبدیل شد.
«آرامش در حضور دیگران»، براساس داستانی به همین نام از مجموعه «واهمههای بینامونشان» نوشته غلامحسین ساعدی، «صادق کُرده»، فیلم کمتر دیدهشده، «نفرین»، سریال «دایی جان ناپلئون» و «ای ایران» از جمله آثاری ست که تقوایی کارگردانی کرده است.
ناگفته نماند که حسرت کارگردانی «کوچک جنگلی» و ساخته شدن فیلم «چای تلخ» همچنان بر دل سینمادوستانِ ایران باقی است.
همایون ارشادی؛ تجسم شخصیتی با افکار پیچیده
همایون ارشادی بازیگری بود که تجربههای ارزندهای را در حوزه بازیگری با کارگردانهای شناختهشده همچون عباس کیارستمی و داریوش مهرجویی ثبت کرده است. او در فیلمهای «طعم گیلاس»، «درخت گلابی»، «پارتی»، «واکنش پنجم»، «پروندههاوانا»، «زندگی با چشمان بسته»، «آل»، «یک سطر تا واقعیت»، «نارنجیپوش» و «اشباح» بازی کرده است.
همایون ارشادی بعد از یک دوره تحمل بیماری سرطان، روز ۲۰ آبان ماه از دنیا رفت.
بهرام بیضایی؛ مردی برای میهن
روز پنجم دی ماه روز تولد بهرام بیضایی بود که خبر رسید او پس از تحمل سالها رنج بیماری درگذشت. او یکی از کارگردانهای مولف سینمای ایران و متعلق به نسل طلایی فیلمسازان موج نو بود.
عشق بهرام بیضایی به ایران ثابت شده بود و بارها گفته بود موطن و مسلک او عالم فرهنگ است. ولی عاقبت در غربت و دور از میهن درگذشت.
فیلمهای سینمایی بلند «چریکه تارا»، «مرگ یزدگرد»، «باشو غریبه کوچک»، «شاید وقتی دیگر»، «مسافران» و «سگکشی» از مهمترین آثار او به شمار میرود. هریک از فیلمهای او علاوه بر بهرخ کشیدن هنر فیلمسازی، سرشار از ناگفتهها و درسهایی از انسانیت است.
اگر در روزهایی که یک ایران درگیر جنگ است حوصله کردید و فیلمی مثل «باشو غریبه کوچک» را بار دیگر تماشا کردید، متوجه میشوید که هر یک از ما در وجودمان یک «نائی» (مادر فیلم با بازی سوسن تسلیمی) داریم و این روزها در میانِ آتش جنگ، دلمان برای هم میتپد. هر یک به سهم خود برای اطرافیانمان که زنجیرهای از یک کل واحد یعنی ایران هستیم، مادرانگی میکنیم.
نگاه بهرام بیضایی به زندگی و انسان، همین اندازه زیبا و سرشار از تعالی است. دیگر فرقی نمیکند «باشو غریبه» کوچک را در چه زمانی ببینیم. فیلمی برای هشت سال جنگ تحمیلی، جنگ ۱۲ روزه، جنگ کنونی آمریکا و اسرائیل با ایران و یا اعتراضهای مردمی در ماهها و سالهای متفاوت از تاریخ این سرزمین.
خاله شیرین؛ از شرکت دخانیات تا سیمرغ بلورین!
شیرین یزدانبخش یا همان خاله شیرین خودمان بهعنوان یکی از متفاوتترین چهرههای سینمای ایران بهدلیل عوارض ناشی از سکته مغزی دار فانی را وداع گفت. او بازنشسته شرکت دخانیات بود که علاقه بسیاری به تئاتر و سینما داشت و هیچ یک از نمایشهای روی صحنه را از دست نمیداد. او خیلی زود به مادربزرگ سینمای ایران تبدیل شد و توانست از صندلی تماشاچی، به سیمرغ بلورین بهترین بازیگری برای فیلم «بوسیدن روی ماه» برسد.
یکی دیگر از آثار درخشان او، حضور در فیلم «آشغالهای دوستداشتنی» با موضوعی درباره تاریخ معاصر است که محسن امیریوسفی آن را کارگردانی کرد.
نظامالدین کیایی
نظامالدین کیایی، صدابردار شناختهشده سینما که سابقه همکاری در بسیاری از آثار شاخص سینمای ایران را داشته، دیگر هنرمندی است که امسال از دست دادیم. این صدابردار سینمای ایران با بسیاری از کارگردانهای سینما همچون داریوش مهرجویی، پوران درخشنده، پرویز شیخطادی، علیرضا رئیسیان، ابوالحسن داوودی، ابوالفضل جلیلی، مهدی صباغزاده و... همکاری داشت.
منوچهر والیزاده
منوچهر والیزاده، صداپیشه ماندگار ایرانی که صدای جانبخش او را بر کاراکترهایی همچون لوک خوششانس، ویتو کورلئونه جوان، مایکل اسکوفیلد و کاراکتر محبوب کلانتر وودی در مجموعه داستان اسباببازی، تا همیشه به یاد میسپاریم. والیزاده در ۸۴ سالگی پس از مدتی دستوپنجه نرم کردن با بیماری تنفسی و ریوی در گذشت.
رضا رویگری
رضا رویگری را بیشتر مخاطبان با کاراکتر کیسان ابوعمره، مشاور نظامی مختار ثقفی میشناسند. اما باید گفت که یکی از نقشآفرینیهای ماندگار او در فیلم بوتیک ساخته حمید نعمتالله رقم خورد. او برای این نقشآفرینی، نامزد تندیس زرین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد از جشن سینمای ایران هم شد. اما در اواخر عمرش، جدای از نقشآفرینی او در فیلم شاهنقش، حضور کوتاه و غافلگیر کنندهاش در فیلم پیرپسر نیز از جمله دیدارهای دلچسب با او بر پرده سینما بود. رویگری نیز روز چهارشنبه یک بهمن ۱۴۰۴ در سن ۷۹ سالگی بر اثر سکته قبلی درگذشت.
هنرمندان دیگری همچون عنایت بخشی، سعید پیردوست، محمد کاسبی، پرویز نوری و عباس اقلامی منتقد، روحانگیز شمس منشی صحنه، مجید علیاسلام طراح صحنه و مسعود ردایی تهیهکننده سینما پس از سالها رنج بیماری، زوی امامی بازیگر، هادی مرزبان کارگردان تئاتر، جمال اجلالی، بازیگر پیشکسوت سینما و تئاتر و تلویزیون، سعید اویسی بازیگر قدیمی تئاتر و سینما، سعید مظفری دوبلور شخصیتهایی همچون کلینت ایستوود و برد پیت و جکی چان، احمد احمدپور بازیگر فیلم «خانه دوست کجاست؟» عباس کیارستمی که نماد معصومیت و وجدان پاک یک نسل شد و جواد گنجی دستیار کارگردان از جانباختگان اعتراضات مردمی دی ماه، از دیگر درگذشتگان سال ۱۴۰۴ بودند.
یاد و خاطرهشان گرامی...