اخاذی ماهوارهای؛ زخم قدیمی برای صاحبان فیلم در سینمای ایران
به گزارش فیلمزی، پخش غیرقانونی فیلمها و سریالهای ایرانی از شبکههای ماهوارهای، در سالهای اخیر از یک تخلف پراکنده به بحرانی ساختاری تبدیل شده است. بحرانی که نهتنها راهکار موثری برای مهار آن ارائه نشده، بلکه در مواردی با رفتارهایی نزدیک به اخاذی از سوی برخی شبکهها همراه شده است.
براساس گزارشهای دریافتی از تهیهکنندگانی که آثارشان هدف این پخشهای غیرمجاز قرار گرفته، برخی شبکههای ماهوارهای با مالکان آثار وارد تماس مستقیم میشوند و در ازای دریافت مبالغی مشخص یا امتیازهای تبلیغاتی، پیشنهاد میدهند زمان انتشار غیرقانونی فیلمها، حتی آثاری که هنوز در چرخه اکران یا نمایش آنلاین قرار دارند، را به تعویق بیندازند. رویکردی که بیش از هر چیز، خلا جدی در نظام حمایت از حقوق مالکیت معنوی را نمایان میکند.
در غیاب یک چارچوب اجرایی کارآمد برای کپیرایت، این روند مستقیما مدل درآمدی سینما و پلتفرمهای نمایش آنلاین را هدف قرار داده است. طی هفتههای گذشته، همزمان با اکران آنلاین برخی آثار که انتظار میرفت در شرایط کاهش مخاطبان سالنهای سینما با استقبال قابلتوجهی مواجه شوند، انتشار نسخههای غیرقانونی در ماهواره عملا مسیر فروش آنها را مسدود کرده است.
تهیهکنندگان فیلمهایی مانند «رها»، «گوزنهای اتوبان» و «صددام» تأکید میکنند که این وضعیت نهتنها بازگشت سرمایه را با تردید جدی روبهرو کرده، بلکه پایداری کل زنجیره تولید تا نمایش را نیز تهدید میکند. زنجیرهای که پیشتر هم تحت فشار چالشهای اقتصادی قرار داشته است.
در همین زمینه، مجتبی رشوند، تهیهکننده «صددام»، با اشاره به تجربه اکران آنلاین این فیلم میگوید تنها دو تا سه روز پس از آغاز انتشار در پلتفرمهای داخلی، نسخه غیرقانونی آن در شبکههای ماهوارهای پخش شد.
اتفاقی که به گفته او، بلافاصله باعث افت محسوس فروش شد. رشوند معتقد است در صورت عدم وقوع این اتفاق، امکان افزایش فروش حتی تا دو برابر وجود داشت. او همچنین تاکید میکند که نبود هویت مشخص برای این شبکهها و هزینهبر بودن پیگیریهای حقوقی بینالمللی، عملا امکان برخورد موثر را از بین برده است.
از سوی دیگر، ابوالفضل صفاری، تهیهکننده «گوزنهای اتوبان» که هماکنون از پلتفرم «فیلیمو» در حال پخش است، این وضعیت را مصداقی از بیعدالتی آشکار میداند. به گفته او، برخی شبکههای خارجی نهتنها پیشنهاد خرید قانونی اثر را مطرح نکردهاند، بلکه مستقیما درخواست پرداخت مبلغی در حدود ۳۰۰ میلیون تومان را مطرح کردهاند تا پخش غیرقانونی فیلم با تأخیر انجام شود. موضوعی که به گفته صفاری، نشاندهنده ابعاد نگرانکننده این پدیده است.
در شرایطی که آمارها از ناهماهنگی فزاینده میان هزینههای تولید و درآمدهای حاصل از نمایش حکایت دارد، فعالان سینما بارها نسبت به تداوم این روند هشدار دادهاند. اگرچه مقابله با پخش غیرمجاز، نیازمند ابزارهای حقوقی و سازوکارهای اجرایی کارآمد در سطح ملی و بینالمللی است، اما تا زمانی که خلاهای موجود در حوزه کپیرایت برطرف نشود، این چرخه آسیبزا ادامه خواهد داشت و چشمانداز اقتصادی سینمای ایران را بیش از پیش تیره میکند.