کارگردان بیضاییخوانی: برای تابآوردن این روزها به بیضایی پناه میبریم
به گزارش فیلمزی، اجرای نمایشنامه «غروب در دیاری غریب» اثری از بهرام بیضایی با حضور نوجوانانی متولد اواخر دهه ۱۳۸۰ و اوایل دهه ۱۳۹۰ در خانه فرهنگ و هنر «یک اتفاق ساده» برگزار شد.
یکی از ویژگیهای اجرا، فهم اثری از بیضایی توسط نوجوانان بود که توسط کیوان کثیریان کارگردانی شد.
از همین رو کیوان کثیریان در گفتوگو با فیلمزی از تصمیم خود برای بازخوانی و اجرای آثار بهرام بیضایی با کودکان و نوجوانان سخن گفت.
متنهایی که با وجود گذشت چند دهه، همچنان از مسائل امروز جامعه ایران حرف میزنند.
کیوان کثیریان درباره شکلگیری ایده بازخوانی آثار بهرام بیضایی گفت: از مقطعی احساس کردم دوباره دلم میخواهد آثار بیضایی را بخوانم. پس از درگذشت او و همزمانی تقریبی با اعتراضهای ۱۸ و ۱۹ دیماه، حس کردم باید چیزی بخوانم که بتواند مرا سرپا نگه دارد. به نظرم رسید بازخوانی آثار بیضایی میتواند چنین کاری برایم انجام دهد.
وی ادامه داد: شروع به خواندن کردم و هرچه جلوتر رفتم، بیشتر متوجه شدم که متنهای بیضایی تا چه اندازه با زندگی امروز ما ارتباط دارند. آثاری که سالها قبل نوشته شدهاند، اما همچنان حرف امروز را میزنند. به همین دلیل تصمیم گرفتم این تجربه را با دیگران نیز به اشتراک بگذارم و در مرحله بعد، افراد دیگری را هم برای اجرای این آثار همراه کنم. درنهایت به این نتیجه رسیدم که تعدادی از نمایشنامهها و فیلمنامههای بیضایی را بهصورت نمایشنامهخوانی اجرا کنیم.
این منتقد سینما بیان کرد: سانسور، مسئله مجوز و محدودیتهای مختلف، ازجمله موضوعاتی بود که همیشه بیضایی را آزار میداد. من هم تصمیم گرفتم تا حد ممکن از این محدودیتها فاصله بگیرم و متناسب با شرایط فعلی، این نمایشنامهها را بخوانم و اجرا کنم.
برای شروع، چند نمایشنامه را همزمان با گروههای مختلف تمرین کردیم. یکی از این گروهها از کودکان و نوجوانانی تشکیل شده بود که پیشتر کارهایشان را دیده بودم و با آنها ارتباط داشتم. نوجوانانی که عمدتا متولد سالهای ۱۳۸۸ به بعد بودند و به نظرم رسید خواندن بیضایی بهوسیله بچههایی در این سن میتواند تجربه جذابی باشد.
وی افزود: فکر میکنم کسی که در این سن با آثار بیضایی آشنا شود، سطح سلیقهاش در خواندن، دیدن و بازیکردن بهسادگی تنزل پیدا نمیکند. به همین دلیل تلاش کردم متنی را انتخاب کنم که از نظر واژگان سادهتر، برای سن آنها مناسبتر و درعینحال دارای حرفی امروزی باشد. از میان سه نمایشنامه عروسکی بیضایی، «غروب در دیاری غریب» را انتخاب کردم.
کثیریان سن و سال نوجوانانی که با آنها کار کرده بود را یک امتیاز بیان کرد و گفت: ابتدا متن را با بچهها خواندیم. از آنجاکه سن کمی داشتند و قدرت حفظکردنشان بالا بود، پیشنهاد دادم نمایشنامه را حفظ کنند و آنها نیز این کار را انجام دادند. هدف اصلی فقط خواندن یک متن نبود، بلکه میخواستیم اجراکنندگان به درکی از اثر برسند که بهطور طبیعی به مخاطب نیز منتقل شود.
در جلسات تمرین بسیار درباره متن صحبت کردیم تا بچهها بفهمند نمایشنامه چه میگوید و چرا باید آن را بخوانند. یکی از هدفهای اصلی این بود که متن درست خوانده شود؛ با درک صحیح، آکسانهای مناسب، لحن درست و حس لازم. برای رسیدن به این هدف تا حد توان تلاش کردیم.
این فعال فرهنگی اظهار داشت: در شرایط فعلی کشور، بیضایی یکی از نویسندگانی است که آثارش میتواند نجاتبخش باشد. هنگام خواندن نوشتههای او احساس میکنیم با نویسنده دردی مشترک و فضایی آشنا داریم، حتی اگر بعضی از این آثار در دهه ۴۰ نوشته شده باشند. این متنها همچنان کار میکنند و همچنان حرف امروز را میزنند.
به همین دلیل تصمیم دارم این مسیر را با خواندن و اجرای تعدادی از نمایشنامهها و فیلمنامههای بیضایی ادامه دهم. چند پروژه نیز بهصورت موازی آغاز شدهاند و امیدوارم این جریان استمرار پیدا کند.
این فعالیت نه منفعت مالی دارد و حتی ممکن است هزینهبر باشد، اما حال خودم را بهتر میکند که بتوانم متنهای ارزشمند بیضایی را با کودکان و نوجوانان به اشتراک بگذارم.
بیضاییخوانی و گفتوگو درباره او میتواند به یک آیین جمعی تبدیل شود. آیینی که امیدوارم گسترش پیدا کند تا افراد بیشتری بیضایی بخوانند و آثارش را بشنوند. البته پیش از ما نیز گروههای زیادی روی متنهای او کار کردهاند و پس از ما نیز این اتفاق ادامه خواهد داشت. تفاوت اصلی برای من این است که میخواهم این مسیر به جریانی مستمر تبدیل شود.
در دنیای امروز و در شرایط کنونی ایران، نیاز داریم به کتاب، کلمه، بیضایی و نویسندگانی مانند او پناه ببریم تا بتوانیم این روزها را تاب بیاوریم.
در این اجرا حسن فتحی، حبیب رضایی و حمعی از اهالی سینما و رسانه حضور داشتند.