فیلمها قربانی برداشت سلیقهای میشوند| توقیف با هویت «صد سال به این سالها» چه کرد؟
به گزارش فیلمزی، توقیف در سینمای ایران فقط به معنای دیدهنشدن یک فیلم نیست. گاهی گذر زمان، مهمترین بخش از هویت و اثرگذاری یک اثر را از بین میبرد. فیلمی که برای روایت مسائل، حالوهوا و دغدغههای دورهای مشخص ساخته شده است، شاید پس از سالها از محاق بیرون بیاید، اما دیگر نه جامعه همان جامعه سابق است و نه مخاطب با همان نگاه به تماشای آن مینشیند.
انتشار آنلاین فیلم «صد سال به این سالها» پس از حدود ۱۹ سال توقیف، بار دیگر این پرسش قدیمی را مطرح کرده است که نمایش چنین آثاری پس از گذشت نزدیک به دو دهه چه لطف و اهمیتی دارد؟ آیا انتشار دیرهنگام یک فیلم میتواند سالهای ازدسترفته را جبران کند یا اثری که در زمان مناسب خود دیده نشده، بخشی از تأثیر اجتماعی، فرهنگی و حتی اقتصادیاش را برای همیشه از دست داده است؟
فیلمزی در گفتوگو با سید جمال ساداتیان، تهیهکننده سینما، درباره سرنوشت فیلمهای توقیفی، پیامدهای اکران دیرهنگام و چرایی انتشار فیلم «صد سال به این سالها» در پلتفرمهای نمایش آنلاین گفتوگو کرده است.
ساداتیان در این گفتوگو از آسیبهایی سخن گفت که توقیف یا ایجاد مانع در مسیر نمایش آثار سینمایی به فیلم و سازندگان آن وارد میکند؛ آسیبی که خود نیز در جریان اکران فیلمهایی مانند «برف روی کاجها»، «به رنگ ارغوان» و دیگر آثارش با آن روبهرو شده است.
این تهیهکننده سینما با اشاره به سابقه توقیف فیلمها در ایران گفت: «موضوع توقیف در سینمای ایران در دورههای مختلف و به دلایل گوناگون وجود داشته است، اما پس از انقلاب بیش از گذشته به چشم آمد و با فراز و فرودهای بسیاری روبهرو شد.»
او ادامه داد: «وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با توجه به فشارهایی که از سوی مراکز و اهرمهای قدرت وارد میشد، حلقه ممیزی را تنگتر میکرد یا تصمیم به توقیف یک اثر میگرفت. شدت این موضوع نیز در دولتهای مختلف متفاوت بود. به همین دلیل معتقدم توقیف آثار سینمایی پس از انقلاب همواره با فراز و فرودهای بسیاری همراه بوده است.»
ساداتیان با انتقاد از نبود معیارهای روشن برای توقیف آثار سینمایی تأکید کرد: «نکته تأسفبار این است که وقتی فیلمی پس از مدتی رفع توقیف میشود و در معرض تماشای مخاطبان قرار میگیرد، همه با این پرسش مواجه میشوند که مگر فیلم چه نکته غیرقابلپخش یا پیچیدهای داشت که باید توقیف میشد؟»
او افزود: «مطرحشدن چنین پرسشهایی نشان میدهد که توقیف بسیاری از فیلمها مبنای حقوقی و قانونی روشنی ندارد. برای مثال، مسئله اکران فیلم «برف روی کاجها» تا سطوح بالای مدیریتی پیش رفت و برخی جریانهای فشار نیز اجازه نمیدادند فیلم نمایش داده شود. در نهایت، در یک شورای مشورتی در وزارت ارشاد تصمیم گرفته شد با اضافهشدن یک دیالوگ، مشکل فیلم برطرف شود و اثر به اکران برسد.»
تهیهکننده فیلم «به رنگ ارغوان» ادامه داد: «اگر چنین تصمیمی گرفته نمیشد، ممکن بود کل فیلم در محاق توقیف باقی بماند و سرنوشتی شبیه «صد سال به این سالها» یا «به رنگ ارغوان» پیدا کند؛ فیلمی که تهیهکنندگی آن را خودم بر عهده داشتم.»
ساداتیان در پاسخ به این پرسش که آیا اکران آنلاین فیلمهای توقیفی میتواند به دیدهشدن اثر یا بازگشت سرمایه آن کمک کند، گفت: «متأسفانه سینمای ایران گرفتار سوءتفاهم، برخوردهای سلیقهای و برداشتهای استعاری شده است. در چنین شرایطی، تصمیمگیران توجهی به سرمایه انسانی و مالی صرفشده برای ساخت یک فیلم ندارند.»
او خاطرنشان کرد: «اکران آنلاین فیلمهای توقیفی دستکم فرصتی فراهم میکند تا تماشاگران خودشان درباره این آثار قضاوت کنند و بپرسند که این فیلمها چه مسئله خاصی داشتهاند که سالها توقیف شدهاند؛ وگرنه از نظر مالی، چنین نمایشی عایدی قابلتوجهی برای تهیهکننده ندارد.»
تهیهکننده فیلم «متری شیش و نیم» در پایان، درباره انتشار فیلم «صد سال به این سالها» در پلتفرم فیلمنت گفت: «مطمئن هستم این فیلم نیز گرفتار سوءتفاهم، برداشتهای استعاری و برخوردهای سلیقهای شده است؛ وگرنه هیچ دلیلی وجود نداشت که یک فیلم ۱۹ سال در توقیف باقی بماند.»