تعویق جشنواره جهانی، تغییر دبیر فجر | پروانه ساخت حذف می‌شود؟

به گزارش فیلمزی، رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی، پس از نزدیک به دو سال حضور در این سمت سرانجام نخستین نشست خبری رسمی خود را برگزار کرد. نشستی که بخش مهمی از آن به سرنوشت جشنواره‌های فجر، احتمال تغییر دبیر جشنواره ملی، تعویق جشنواره جهانی، فیلم‌های بدون مجوز، حذف پروانه ساخت و سیاست‌های تازه سازمان سینمایی اختصاص داشت.

رئیس سازمان سینمایی توضیح داد که فعالیت این سازمان در دولت چهاردهم بر اساس چهار برنامه کلان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، از جمله پاسداشت هویت ایرانی و اسلامی و توجه به عدالت، دنبال شده است.

او یکی از نخستین اولویت‌های خود را کاهش فاصله میان سازمان سینمایی و سینماگران عنوان کرد و گفت تلاش شده است ارتباط بیشتری با صنوف شکل بگیرد. به گفته فریدزاده، تا امروز تعامل مناسبی با تشکل‌های سینمایی برقرار شده و بخشی از تصمیم‌گیری‌ها نیز با مشارکت صنوف دنبال می‌شود.

او همچنین به فعالیت شورای سینما در استان‌ها اشاره کرد و گفت تاکنون جلسات این شورا در ۹ استان برگزار شده است. تشکیل صندوق توسعه سینما در برخی استان‌ها، استفاده از نیروهای بومی و توجه به توسعه زیرساخت‌های سینمایی در شهرستان‌ها از دیگر مواردی بود که رئیس سازمان سینمایی به آن‌ها اشاره کرد.

یکی از بخش‌های قابل توجه صحبت‌های فریدزاده به وضعیت اکران سینمای ایران مربوط می‌شد.

در سال‌های اخیر سهم بالای فیلم‌های کمدی از فروش و سالن‌های سینما به یکی از بحث‌های اصلی چرخه اکران تبدیل شده است. فریدزاده گفت سازمان سینمایی تلاش کرده است در ترکیب آثار اکران‌شده، توازن بیشتری ایجاد کند و از غلبه کامل یک گونه خاص جلوگیری شود.

او از «بلیت شناور» نیز به‌عنوان یکی از تغییراتی یاد کرد که در سیاست‌های اکران مورد توجه قرار گرفته است.

با این حال، مسئله اصلی همچنان پابرجاست: آیا سیاست‌گذاری اجرایی می‌تواند در بازاری که بخش عمده درآمد سینما وابسته به چند فیلم کمدی پرفروش است، واقعاً به تنوع ژانری منجر شود؟

رئیس سازمان سینمایی در بخش دیگری از نشست آماری از مجوزهای صادرشده ارائه کرد.

طبق اعلام فریدزاده، در این مدت حدود ۱۸۰ پروانه فیلمسازی سینمایی، ۳۴۷ پروانه برای آثار غیرسینمایی و نزدیک به ۹۰ پروانه نمایش سینمایی صادر شده است.

البته ارائه تعداد مجوزها به‌تنهایی تصویر روشنی از وضعیت تولید سینمای ایران ارائه نمی‌کند. پرسش مهم‌تر این است که چه تعداد از این پروانه‌های ساخت به تولید واقعی رسیده‌اند و چه تعداد فیلم امکان اکران عمومی پیدا کرده‌اند.

یکی از بحث‌های اصلی نشست، سرنوشت طرحی بود که طی ماه‌های گذشته با عنوان تشکیل «سازمان جشنواره‌ها» مطرح شده است.

فریدزاده درباره این موضوع توضیح داد که مدیریت جشنواره ملی و جهانی فیلم فجر به ساختاری منسجم‌تر نیاز دارد، اما هدف از این طرح ایجاد یک مؤسسه تازه و افزایش ساختار اداری نیست.

به گفته او، قرار است از ظرفیت‌های موجود سازمان سینمایی استفاده شود و تاکنون نیز جلسات کارشناسی مختلفی در این زمینه برگزار شده است.

طرح تشکیل چنین نهادی موافقان و مخالفان خود را دارد و هنوز تصمیم نهایی درباره شکل اجرایی آن گرفته نشده است.

اهمیت این تصمیم زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم تعیین دبیران جشنواره‌های فجر نیز ظاهراً به مشخص شدن سرنوشت همین ساختار وابسته شده است.

یکی از پرسش‌های مهم خبرنگاران درباره دبیر دوره بعدی جشنواره فیلم فجر بود.

رائد فریدزاده در پاسخ به این سؤال از اعلام یک نام مشخص خودداری کرد و گفت ابتدا باید تکلیف ساختار جشنواره‌ها روشن شود و پس از آن دبیران جشنواره‌ها معرفی خواهند شد.

او در بخش دیگری از صحبت‌هایش به عملکرد منوچهر شاهسواری در دوره گذشته اشاره کرد و از تعامل او با سینماگران گفت، اما درباره ادامه حضور شاهسواری در دوره آینده پاسخ قطعی نداد.

این پاسخ عملاً به این معناست که ادامه حضور دبیر فعلی جشنواره قطعی نیست و احتمال انتخاب چهره‌ای تازه برای دوره بعد وجود دارد.

در شرایطی که فاصله چندانی تا آغاز فرآیند اجرایی جشنواره بعدی باقی نمانده، مشخص نبودن دبیر می‌تواند یکی از نخستین چالش‌های دوره جدید باشد.

شاید مهم‌ترین خبر نشست به سرنوشت جشنواره جهانی فیلم فجر مربوط باشد.

فریدزاده گفت برگزاری جشنواره جهانی فجر در زمان قبلی آن، یعنی آذرماه، با توجه به شرایط فعلی دشوار خواهد بود.

به گفته او، سازمان سینمایی برای تغییر زمان برگزاری جشنواره و انتقال آن به سال آینده با فیاپف مکاتبه کرده و اکنون منتظر پاسخ این نهاد بین‌المللی است.

بنابراین برگزاری جشنواره جهانی فجر در آذرماه عملاً با ابهامی جدی مواجه شده است و احتمال دارد دوره بعدی آن به سال آینده منتقل شود.

این تصمیم از آن جهت اهمیت دارد که جشنواره جهانی فجر پس از چند سال تغییر ساختار، ادغام و جداسازی دوباره، همچنان در جست‌وجوی هویت و جایگاهی ثابت در تقویم جشنواره‌های بین‌المللی است.

تعویق دوباره می‌تواند برنامه‌ریزی برای تثبیت این جشنواره را دشوارتر کند؛ هرچند سازمان سینمایی شرایط سال گذشته و وضعیت منطقه را از عوامل مؤثر بر تصمیمات اخیر می‌داند.

فریدزاده درباره «جشنواره فیلم خزر» که در دولت قبل مطرح شده بود نیز توضیح داد که این ایده نیازمند همکاری کشورهای حاشیه دریای خزر بوده است.

به گفته او، طرف روسی چند جلسه را در این زمینه برگزار کرد، اما دیگر کشورهای منطقه همراهی لازم را نشان ندادند و در عمل تنها یک توافق اولیه میان ایران و روسیه شکل گرفت.

او همچنین گفت برخی کشورهای حوزه خزر زیرساخت کافی برای نمایش فیلم ندارند و به همین دلیل شاید تمرکز بر تولیدات مشترک سینمایی بتواند مسیر واقع‌بینانه‌تری برای توسعه همکاری‌ها باشد.

یکی دیگر از موضوعات مهم نشست به فیلم‌هایی مربوط بود که خارج از فرآیند رسمی سازمان سینمایی تولید می‌شوند؛ آثاری که معمولاً با عنوان فیلم‌های زیرزمینی یا بدون مجوز شناخته می‌شوند و گاه مستقیماً راهی جشنواره‌های خارجی می‌شوند.

فریدزاده تأکید کرد هر فیلمی که قرار باشد به‌صورت رسمی از ایران در جشنواره‌ای شرکت کند باید فرآیندهای قانونی را طی کرده باشد.

او در عین حال وجود چنین فیلم‌هایی را انکار نکرد و گفت بسیاری از فیلمسازان در نهایت علاقه‌مند هستند آثارشان توسط مخاطبان داخل ایران دیده شود.

رئیس سازمان سینمایی معتقد است اگر شرایط مناسب‌تری برای تولید فیلم فراهم شود، فاصله میان فیلمسازان و ساختار رسمی سینما نیز کمتر خواهد شد.

این پاسخ البته همچنان یک پرسش اساسی را بی‌جواب می‌گذارد: اگر فیلمی بدون مجوز رسمی ساخته شود اما در یکی از جشنواره‌های معتبر بین‌المللی حضور داشته باشد، سیاست دقیق سازمان سینمایی در مواجهه با فیلم و سازندگانش چه خواهد بود؟

بحث حذف پروانه ساخت از دیگر موضوعاتی بود که بار دیگر در این نشست مطرح شد.

این ایده سال‌هاست در سینمای ایران مورد بحث قرار دارد و بخشی از سینماگران معتقدند صدور مجوز پیش از تولید باید کنار گذاشته شود و نظارت صرفاً در مرحله نمایش صورت گیرد.

فریدزاده توضیح داد که اجرای چنین تغییری صرفاً در اختیار سازمان سینمایی نیست و نیازمند طی شدن مجموعه‌ای از فرآیندهای قانونی است.

او همچنین گفت جلسات کارشناسی، همفکری و مشورت درباره این موضوع همچنان ادامه دارد.

بنابراین دست‌کم در کوتاه‌مدت نمی‌توان انتظار حذف کامل پروانه ساخت را داشت.

شفافیت مالی نیز یکی دیگر از موضوعات مطرح‌شده در نشست بود.

رئیس سازمان سینمایی ابراز امیدواری کرد گزارش عملکرد پنج‌ساله این سازمان و به‌خصوص حسابرسی جشنواره‌ها هرچه زودتر منتشر شود.

انتشار هزینه‌های جشنواره‌های سینمایی از جمله موضوعاتی است که طی سال‌های گذشته بارها مورد مطالبه رسانه‌ها و سینماگران قرار گرفته است.

فریدزاده همچنین اجرای فرآیند «پیچینگ» در بنیاد سینمایی فارابی و افزایش شفافیت در حمایت از پروژه‌ها را بخشی از اقدامات برای مقابله با رانت دانست و تأکید کرد اگر دیگر نهادهای فعال در حوزه سینما نیز به همین مسیر بپیوندند، بخشی از نگرانی‌های موجود کاهش پیدا خواهد کرد.

اما اینجا نیز مسئله فقط فارابی نیست. بخش قابل توجهی از سرمایه عمومی سینما از طریق نهادها، بنیادها و مجموعه‌هایی هزینه می‌شود که الزاماً زیرمجموعه سازمان سینمایی نیستند و بدون انتشار اطلاعات آن‌ها، تصویر شفافی از اقتصاد حمایتی سینمای ایران شکل نخواهد گرفت.

فریدزاده همچنین از لزوم بازنگری در برخی آیین‌نامه‌های قدیمی سینما صحبت کرد.

او تأکید کرد تغییرات اجتماعی و به‌خصوص تحولات تکنولوژیک، سیاست‌گذاران سینما را ناچار می‌کند برخی قواعد را پیش از آنکه کاملاً ناکارآمد شوند اصلاح کنند.

به گفته رئیس سازمان سینمایی، این بازنگری‌ها قرار است با مشارکت و مشورت صنوف انجام شود.

این بخش از صحبت‌ها شاید یکی از مهم‌ترین وعده‌های نشست باشد؛ چراکه بسیاری از چالش‌های فعلی سینمای ایران، از تعریف فیلم و شیوه صدور مجوز گرفته تا نسبت سینما با پلتفرم‌ها و جشنواره‌های خارجی، همچنان براساس ساختارهایی مدیریت می‌شوند که بخشی از آن‌ها متعلق به سال‌ها قبل هستند.

رئیس سازمان سینمایی در پاسخ به حاشیه‌های سال گذشته درباره انتخاب نماینده ایران برای اسکار نیز گفت بنیاد سینمایی فارابی نهاد رسمی معرفی‌کننده فیلم ایران به آکادمی اسکار است.

او توضیح داد این نهاد از سوی آکادمی به رسمیت شناخته می‌شود و انتخاب نماینده نیز با مشارکت و تأیید خانه سینما صورت می‌گیرد.

صحبت‌های فریدزاده نشان می‌دهد سازمان سینمایی دست‌کم در حال حاضر برنامه‌ای برای تغییر ساختار رسمی انتخاب نماینده ایران در اسکار ندارد.

سوال اصلی رسانه فیلمزی :

نخستین نشست خبری رئیس سازمان سینمایی پس از نزدیک به دو سال، مجموعه‌ای از خبرهای قابل توجه‌ای همچون احتمال تغییر دبیر جشنواره فجر، تعویق جشنواره جهانی، ادامه بررسی حذف پروانه ساخت، وعده انتشار حسابرسی جشنواره‌ها و بازنگری آیین‌نامه‌ها را در بر داشت. اما وجه مشترک بسیاری از این موضوعات یک نکته بود: تصمیم نهایی هنوز گرفته نشده است.

اما سئوالی که در این نشست خبری مطرح نشد و امید است که به رسانه فیلمزی در فرصتی مناسب پاسخ داده شود، توجه به این مطلب است که بعد از تحولات اجتماعی سال‌های اخیر، کدام سیاست ممیزی در سینما به معنای واقعی تغییر کرده است؟

در حقیقت فریدزاده از ضرورت تطبیق با تغییرات زمانه صحبت می‌کند، اما هنوز مشخص نیست این تغییر نگاه در حوزه مجوز و ممیزی آثار دقیقاً چه مصداق عملی داشته است.