به گزارش فیلمزی، امروز شنبه ۲۱ شهریورماه روز ملی سینما است. فرصتی برای تماشا و کنار هم بودن و کنار هم ماندن.
بههمین مناسبت مسعود سفلایی عضو هیات علمی دانشگاه و مدیرعامل گروه سینمایی هنر و تجربه در روز ملی سینما در یادداشت اختصاصی که در اختیار رسانه فیلمزی، از دغدغههای سینما و سینمای هنری نوشت.
متن یادداشت به شرح زیر است:
امروز روز سینما است. به نظر روز سینما فقط مناسبتی برای تبریک گفتن نیست. بلکه فرصتی برای مکث کردن و دوباره فکر کردن به اینکه سینما چه جایگاهی در زندگی ما دارد، است.
سینما از دل تجربههای انسانی شکل میگیرد. از میانِ شادیها، ترسها، تنهاییها، امیدها و پرسشهایی که همه ما، به شکلهای گوناگون، با آنها روبهرو هستیم. فیلمها به ما کمک میکنند زندگی را از چشم دیگری ببینیم و احساس کنیم در تجربه به سر میبریم. همان جادوی تصویر و صدا و داستان .
در این میان سینمای هنری و دغدغهمند به جزئیاتی توجه میکند که ممکن است در هیاهوی روزمره دیده نشوند. به آدمهایی که کمتر درباره آنها شنیدهایم، به تجربههایی که معمولا در حاشیه میمانند و به احساساتی که بهسادگی نمیتوان آنها را توضیح داد و یا حتی از کنارشان به سادگی گذشت و همین ارزش خاص سینما را دو چندان می کند. سینمایی برای تامل بیشتر و برای تجربه سازی متفاوت.
در نگاه دیگر، ارزش سینمای هنری همیشه در تعداد سالنها، میزان فروش یا تعداد مخاطبان اولیه آن خلاصه نمیشود. بسیاری از فیلمهای ماندگار، در آغاز راه، با جمعی محدود دیده شدهاند یا حتی در حاشیه بوده اند، اما توانستهاند در ذهن و زندگی مخاطبان خود باقی بمانند و با طی زمان، نگاه آنان را به جهان تغییر دهند. با این حال، این واقعیت نباید بهانهای برای نادیده گرفتن اقتصاد سینمای هنری باشد.
سینمای هنری برای ادامه حیات خود در کنار مجامع و جشنوارههای هنری که برای همین منظور پدید آمدهاند، در نوع خود به تولید، اکران، تبلیغ، توزیع و مخاطب نیاز دارد. موردی که به شکلهای مختلف در جهان در حال انجام است.
این سینما میتواند در کنار سینمای تجاری حضور داشته باشد و مخاطب خود را پیدا کند؛ به شرط آنکه فرصت دیده شدن و امکان ارتباط با تماشاگر را داشته باشد.
حمایت از این سینما نباید صرفا از سر دلسوزی یا به شکل کمک مقطعی باشد. زیرا فیلم هنری نیز یک محصول فرهنگی است که برای رسیدن به مخاطب، به برنامهریزی حرفهای، معرفی درست، اکران منظم و مدل اقتصادی پایدار نیاز دارد.
این سینما میتواند در کنار سینمای تجاری حضور داشته باشد و مخاطب خود را پیدا کند؛ به شرط آنکه فرصت دیده شدن و امکان ارتباط با تماشاگر را داشته باشد.
در جهان محدود امکان نمایش و اکران آثار سینمایی، رقابت با سینمای تجاری به معنای شبیه شدن به آن نیست. سینمای هنری باید ارزش و توانایی خود را در صداقت، خلاقیت، تجربهگرایی و کیفیت جستوجو کند. مخاطب امروز انتخابهای فراوانی دارد و برای جلب توجه او، تنها ساختن یک فیلم خوب کافی نیست. لازم است فیلم بهدرستی معرفی شود، با مخاطب گفتوگو کند، امکان نقد و بررسی درباره آن فراهم شود و مسیر دسترسی به آن آسانتر باشد. توسعه سالنها، استفاده خلاقانه از رسانههای جدید، برگزاری نشستها و ارتباط با دانشگاهها، انجمنهای سینمایی و نهادهای فرهنگی، بخشی از همین مسیر است.
گروه سینمایی هنر و تجربه برای آنکه فیلمهایی با زبانها، فرمها و موضوعات متفاوت بتوانند دیده شوند و با مخاطب خود ارتباط برقرار کنند. هنر و دیده شوند و با مخاطب خود ارتباط برقرار کنند، در تلاش بوده است تا میان فیلمساز و تماشاگر، میان یک تجربه شخصی و یک گفتوگوی جمعی، ارتباطی واقعی ایجاد کند. بسیاری از فیلمها زمانی کامل میشوند که در سالن سینما و در کنار تماشاگران دیده شوند؛ زمانی که سکوت، خنده، تأثر و گفتوگو میان فیلم و مخاطب و سازنده اثر شکل میگیرد.
سینمای ایران در طول سالها نشان داده است که میتوان با امکانات محدود، اما با نگاه دقیق و انسانی، فیلمهایی ارزشمند و ماندگار ساخت.
بخش مهمی از اعتبار سینمای ایران به همین توانایی بازمیگردد. پیدا کردن معنا در زندگی روزمره، نزدیک شدن به انسانها و روایت کردن جهان از زاویهای ساده اما عمیق. این دستاورد متعلق به یک نسل یا گروه خاص نیست. حاصل تلاش مجموعهای بزرگ از فیلمسازان، بازیگران، نویسندگان، تهیهکنندگان، فیلمبرداران، تدوینگران، صدابرداران، منتقدان، پژوهشگران، خبرنگاران و همه کسانی است که در شکلگیری و تداوم سینمای ایران سهم داشتهاند.
سینما بخشی از حافظه فرهنگی ماست. فیلمها فقط داستانهایی روی پرده نیستند. آنها بخشی از تصویر ما از خودمان، جامعهمان و زمانهای هستند که در آن زندگی میکنیم. سینمای ایران به ما امکان داده است که بخشی از زندگی و فرهنگ خود را ثبت کنیم، با جهان گفتوگو کنیم و روایتهایی را به گوش دیگران برسانیم که شاید در هیچ رسانه دیگری به این شکل و به این گستردگی شنیده نمیشدند.
در کنار تمامی این اهداف و نگاه شیرین، باید توجه داشت که هنرمند بودن در روزگار حاضر، کار سادهای نیست. جهان امروز پر از تصویر، خبر، سرعت و مصرف است و در چنین شرایطی، فرصت دیدن و فکر کردن گاهی از انسان گرفته میشود. هنرمند کسی است که در برابر این بیتفاوتی مقاومت میکند؛ کسی که هنوز میپرسد، دقت میکند، احساس میکند و تلاش دارد چیزی را که از نظر دیگران پنهان مانده، آشکار کند. هنرمند بودن یعنی حفظ حساسیت نسبت به انسان و جهان؛ یعنی باور داشتن به اینکه دیدن دقیق، شنیدن دیگری و روایت کردن صادقانه هنوز اهمیت دارد.
این معنا در روزهایی که ایران با شرایطی دشوار و سایه جنگ و تهاجم بیگانگان و اضطراب اجتماعی و دشواری های اقتصادی روبهروست، اهمیت بیشتری پیدا میکند. در چنین زمانهایی، سینما نه میتواند و نه باید جای واقعیت را بگیرد. اما میتواند به ما کمک کند واقعیت را بهتر ببینیم و رنج انسانها را فراموش نکنیم.
سینما میتواند فرصتی برای گفتوگو و همدلی ایجاد کند، به تجربههای انسانی مجال شنیده شدن بدهد و امید را، نه به شکل شعاری، بلکه از خلال زندگی و مقاومت انسانهاو مردم این سرزمین زنده نگه دارد.
در روزهای سخت، کنار هم ماندن اهمیت زیادی دارد. سالن سینما، با همه سکوت و تاریکیاش، میتواند جایی برای با هم بودن باشد؛ جایی که انسانها برای مدتی کوتاه از هیاهو فاصله میگیرند، داستانی را با یکدیگر میبینند و شاید پس از پایان فیلم، با نگاه و احساسی تازه به جهان بازگردند. این امکان، یکی از مهمترین ارزشهای سینماست.
روز سینما را به همه سینماگران، هنرمندان، نویسندگان، منتقدان، پژوهشگران، اهالی خبر و رسانه و دستاندرکاران تولید و نمایش فیلم و بهویژه مخاطبانی تبریک میگوییم که با انتخاب و حضور خود، به سینما زندگی میبخشند. هر بار که فیلمی دیده میشود، هر بار که درباره آن گفتوگویی شکل میگیرد و هر بار که تماشاگر تازهای با یک اثر ارتباط برقرار میکند، چراغ سینما روشنتر میماند.
گروه سینمایی هنر و تجربه خود را بخشی از این چرخه میداند؛ چرخهای که در آن، حمایت از فیلمهای متفاوت، تقویت اقتصاد سینمای هنری به هر شکل، گسترش فرهنگ تماشا و ایجاد ارتباط میان فیلمسازان و ایجاد ارتباط میان فیلمساز و مخاطب، یکی از بخشهای ضروری و زنده آن است؛ بخشی که به سینما امکان میدهد تجربه کند، پرسش بسازد و آینده تازهای را تصور کند.
سینما تا زمانی زنده است که انسانی برای روایت کردن، انسانی برای شنیدن و جمعی برای دیدن و اندیشیدن در مورد آن وجود داشته باشد.
روز سینما بر همه سینماگران و دوستداران هنر سینما مبارک باد.
مسعود سفلائی
عضو هیات علمی دانشگاه
مدیر گروه سینمایی هنر و تجربه