به گزارش فیلمزی، علیرضا داودنژاد کارگردانِ سینما چندی پیش در مراسمی در سازمان سینمایی «نشان درجه یک هنری» دریافت کرد.
«نشان درجه یک هنری» از کجا آمد؟
این گواهینامه از سوی «شورای ارزشیابی هنرمندان، نویسندگان و شاعران کشور» صادر میشود. شورایی که وظیفه آن بررسی سوابق و آثار حرفهای هنرمندان و تعیین درجه هنری آنان است.
در اسناد رسمی وزارت ارشاد، درجات هنری از یک تا پنج تعریف شدهاند و درجه یک بالاترین سطح این نظام ارزشیابی است. طبق آییننامه اجرایی مرتبط، این درجات برای برخی آثار اداری و استخدامی به ترتیب با مدارک تحصیلی از دکتری تا دیپلم همتراز شدهاند.
نظام درجهبندی هنری راهی بود تا سابقه، تجربه و آثار حرفهای این افراد در ساختار رسمی دولت قابل ارزیابی و محاسبه باشد.
پرونده هنرمندان در این فرآیند ابتدا از نظر سابقه فعالیت، کیفیت آثار، تأثیرگذاری حرفهای و دیگر معیارهای تخصصی بررسی و در نهایت در شورای ارزشیابی مطرح میشود.
مرز بین «درجه هنری» و «نشان» چیست؟
در سالهای اخیر نحوه ارائه این گواهینامه تغییر محسوسی پیدا کرده است. چیزی که اساسا یک فرآیند ارزشیابی حرفهای و اداری بوده، حالا در مواردی در قالب مراسم بزرگداشت و با عنوان «نشان درجه یک هنری» به هنرمندان اهدا میشود.
از همین رو به نظر میرسید که مراسم داودنژاد نیز از همین جنس بود. برنامهای با حضور مدیران سازمان سینمایی و سینماگران که بیش از آنکه شبیه اعلام نتیجه یک پرونده اداری باشد، شکل یک آیین تجلیل از یک فیلمساز باسابقه را داشت.
این تغییر در شیوه ارائه باعث شده مرز میان «درجه هنری»، «گواهینامه حرفهای» و یک «نشان افتخار» برای مخاطب چندان روشن نباشد.
درجههای هنری با چه معیارهایی و در چه فرآیندی اعطا میشوند؟
این سؤال از آن جهت اهمیت دارد که با یک جایزه صرفا نمادین روبهرو نیستیم. درجههای هنری در ساختار رسمی کشور میتوانند دارای آثار اداری باشند و به همین دلیل، شفافیت درباره نحوه تشکیل پرونده، داوران، تاریخ تصویب و معیارهای ارزیابی اهمیت دارد.
«درجه هنری» در اصل برای سنجش تجربه حرفهای هنرمندانی شکل گرفت که جایگاه آنها الزاما در قالب مدارک دانشگاهی قابل اندازهگیری نبود. اما در سالهای اخیر این نظام از یک فرآیند نسبتا اداری به بخشی از آیینهای رسمی بزرگداشت هنرمندان نیز تبدیل شده است.
در همین ارتباط، محسن امیریوسفی کارگردان سینما که در فیلم «خواب تلخ» ماجرای آقا اسفندیار یک مرده شور که از مرگ میترسد را ساخته است نامهای را از زبانِ آقا اسفندیار خطاب به رائد فریدزاده رئیس سازمان سینمایی درباره اهدای نشان درجه یک هنر به علیرضا داوودنژاد نوشته است.
آقا اسفندیار در تیتر مطلب خود اهدای نشان به آقای داوودنژاد را به رئیس سازمان سینمایی تبریک گفته است و این پرسش را مطرح کرده که چرا از میان ۳۳ صنف خانه سینما فقط علاقمند به دعوت از چند نورچشمی در مراسمها هستید؟!
مشروح نامه را بخوانید:
جناب آقای دکتر رائد فریدزاده
ریاست محترم سازمان سینمایی
بدینوسیله اینجانب آقااسفندیار مُردهشور متوفای فیلم «خواب تلخ» در جهان باقی مطلع شدم که جنابعالی طی مراسمی در وزارت ارشاد نشان درجه یک هنری را به جناب آقای علیرضا داوودنژاد کارگردان پیشکسوت سینما اهداء کردید.
لذا لازم میدانم بدینوسیله اهدای نشان عالی هنر به جناب آقای علیرضا داوودنژاد را از صمیم قلب به جنابعالی تبریک بگویم. شاید تعجب کنید چرا به شما که اهداءکننده بودید تبریک میگویم ولی از من پیرمرد مرده شور قبول کنید، همین که توانستید در این شرایط سخت معیشتی اهالی سینما و در اوج دوران بیکاری آنها، رضایت استاد داوودنژاد عزیز را برای دریافت این نشان بگیرید جای تبریک فراوان دارد.
آقای دکتر من که دستم از دنیا کوتاهه ولی در شرایطی که صدها سینماگر بخاطر یک اعتراض یا اظهارنظر یا هشتگ یا حتی "لایک کردن" درگیر پرونده قضایی هستند جای تبریک دارد که استاد داوودنژاد افتخار دریافت این نشان را به شما و مجموعه تحت امرتان دادند.
در شرایطی که شورای پروانه ساخت برخلاف قول و وعده جنابعالی و مجموعه شما حذف نشد و نمایندگان خانه سینما هم دیگر در این شورا شرکت نمیکنند و در شرایطی که شنیده شده خانه سینما امسال در کمیته اسکار هم حضور ندارد، واقعا جای تبریک دارد که توانستید اجازه مطبوعاتی کردن مراسم اهدای این نشان را از استاد داوودنژاد مهربان بگیرید و خبرش را مثل یک دستاورد بزرگ در همه عالم و آدم سایتهای مجازی و غیرمجازی پخش کنید.
ولی خود بهتر میدانید که آقای داوودنژاد کارگردان برجسته سینما هستند که شان و منزلت ایشان بالاتر از هر نشان هنری است ولی سئوالی که ذهن من مردهشور را مشغول کرد اینست که چرا یک نفر از طرف کانون کارگردانان سینمای ایران را به این مراسم دعوت نکردید؟! البته میدانم که کانون در آخرین نامه اعتراضی که پارسال خطاب به شما نوشت گفت: آقای فریدزاده برای شما متاسفیم. شاید هم این کانون، اصلا نمایندهای به مراسم دولتی شما نمیفرستاد ولی حداقل از یکی دیگر از صنوف خانه سینما دعوت میکردید چون حتما میدانید خانه سینما سی و سه صنف دارد و آقای داوودنژاد هم خود یک فعال صنفی کهنه کارند.
ولی تنها کسانی که در مراسم بودند چند سینماگر محترم و نورچشم شما و منِ مردهشور بودند و تعجب من این است که جنابعالی چرا از میان ۳۳ صنف خانه سینما، فقط علاقمند همیشگی به چند تهیهکننده محترم سینما هستید؟!
البته چند کارگردان و سینماگر متوفی و کارکشته صنفی که اینجا در بهشت هستند دلایل این علاقه و سلیقه قلبی شما و روسای ادوار قبلی ارشاد را به من گفتند که حقیقتا از شنیدن گوشهای از رازهای تاریخ مخفی سینمای ایران و فوت و فن کنترل سینما توسط ارشاد کف کردم!
حتی یکی از سینماگرانی که در دنیا از دست ارشاد دق کرده بود و الان یک پنتهاوس در بهشت دارد گفت: کسانی که چند دهه پیش پشت سیفالله داد فقید را خالی کردند و او را به استعفاء کشاندند الان سالهاست در هر جلسهای برای او اشک تمساح میریزند!
مطمئن باشید اگر از استاد داوودنژاد هم بپرسید با هوشمندی همیشگی خود اطلاعات دقیقتری را در اینباره به شما خواهند گفت که سیفالله داد چقدر علاقمند به حذف پروانه ساخت بود و همان سینماگرانِ اشک تمساحریز نگذاشتند.
آقای دکتر فریدزاده ببخشید من باید زودتر بروم کنسرت مشترک هایده و فرانک سیناترا. حرف آخر اینکه عمر مدیریتها کوتاهه و ایکاش در فرصت باقیمانده به حرفهای نمایندگان رسمی خانه سینما توجه کنید و به وضعیت تلخ شغلی همه سینماگران نجیب ایران بیشتر از قبل توجه کنید.
خداوند همه ما را رحمت کند.
آقااسفندیار، مردهشور فیلم خواب تلخ