ساموئل خاچیکیان سینماگرِ ایرانی ارمنی‌تبار به‌عنوان «استاد دلهره و وحشتِ» سینمای ایران شهرت دارد، تاثیر بسیاری بر رشدِ این صنعت در ایران گذاشته است.
به گزارش فیلمزی، فاصله تولد و درگذشتِ ساموئل خاچیکیان یکی از مهمترین چهره‌های سینمایی یک روز، با فاصله ۷۸ سال است.
نویسنده، فیلمساز، تدوینگر،آهنگساز فیلم و تهیه‌کننده ایرانی ارمنی‌تبار متولد ۲۹ مهرماه ۱۳۰۲ است که پس از ۷۸ سال زندگی پربار سینمایی در تاریخ ۳۰ مهرماه در سال ۱۳۸۰ از دنیا رفت.
ساموئل خاچیکیان در تبریز و از پدر و مادری مهاجر ارمنی به دنیا آمد. پدر او دانش‌آموخته زبان و ادبیات از دانشگاهی در ترکیه بود و در نخستین جمهوری ارمنستان به نمایندگی مجلس رسید ولی با آغاز انقلاب اکتبر روسیه به ایران مهاجرت کرد و از سیاست کناره گرفت و در تبریز به خرید و فروش قالی روی آورد.
ساموئل سوّمین فرزندِ خانواده بود و به انگیزه یک کتابخانه بزرگ در خانه پدری و دلبستگی به موسیقی در خانواده، به این زمینه‌ها گرایش پیدا کرد. در سال ۱۳۱۷ ، در سن چهارده سالگی در نمایش «سویل» بازی کرد.
رخدادهای ایران در دهه بیست مانند حضور متفقین، به قدرت رسیدن فرقه دمکرات در تبریز و غائله پیشه‌وری یک بار دیگر خانواده خاچیکیان را وادار به کوچ کرد و ساموئل در بیست سالگی به تهران آمد.
خاچیکیان دارای کارشناسی علوم اجتماعی، تاریخ و باستان‌شناسی بود و مدت هشت ماه نیز به وسیله نامه با یکی از مدرسه‌های سینمایی در پاسادنا در ایالات متحده آمریکا تماس داشت. همسر او، رُزالین نام داشت و تنها پسرشان، ادوین خاچیکیان، بعدها دستیار تدوینگر شد. او دو برادر با نام‌های سیراک خاچیکیان (نوازنده برجسته ویولن) و سوریک (سورن) خاچیکیان (صداگذار سینما) (۱۳۷۴–۱۳۰۵) و یک خواهر داشت.
او لقب «هیچکاکِ ایران» را دارد و به‌عنوان «استاد دلهره و وحشتِ» سینمای ایران شناخته می‌شود.
نخستین فیلم خاچیکیان «بازگشت» نام داشت و در سال ۱۳۳۱ ساخته شد و یک سال بعد به نمایش عمومی درآمد.
اما داستان ورود او به سینما جالب بود. ساموئل فیلمِ اول خود را به دعوت ساناسار خاچاطوریان، تهیه‌کننده سینما، ساخت. در واقع این دعوت آغازگر فعالیت سینمایی خاچیکیان بود.
او در سال ۱۳۳۰ پس از دیدن آگهی پذیرش بازیگری به «استودیو دیانا» رفته و با خاچاطوریان و سرژ آزاریان، از کارگردانان نامدار آن زمان آشنا شد و چندی بعد با خاچیکیان قراردادی برای ساخت فیلم «بازگشت» بست. در واقع او رفته بود که بازیگر شود اما با قراردادِ سینمایی برگشت.
«شب‌نشینی در جهنم» شوخی با پل صراط
پس از «بازگشت» در سال ۱۳۳۶ فیلمِ «شب‌نشینی در جهنم» را ساخت. این فیلم د استان «جبار» مرد پولداری است که به دلیل خِسَتِ فراوان مورد سرزنش خانواده است. جبار برای به دست آوردن پول بیشتر قصد دارد دخترش را به ازدواج پیرمردی درآورد. او همچنین نسبت به پسرش که در سراشیبی سقوط است توجهی ندارد.
در همین احوال جبار بیمار می‌شود و شبی در خواب کابوس جهنم می‌بیند و وقتی سراسیمه از خواب بیدار می‌شود تصمیم می‌گیرد ثروت خود را بین خانواده تقسیم کند.
یکی از ویژگی‌های این فیلمِ به ظاهر کمدی این بود که خاچیکیان چگونگی قیامت و پل صراط و بهشت و جهنم را به تصویر کشیده بود.
او یک سا عد فیلم «طوفان در شهر ما» را ساها و در نهایت با این فیلم بود که سبک ویژه خود را به سینمای ایران را شناساند.
این فیلم به‌عنوان نخستین فیلم ایرانی که در جشنواره‌ای خارجی حضور پیدا می‌کرد، به بخش اصلی جشنواره فیلم برلین راه یافت.
نکته جالب درباره ساموئل خاچیکیان این است که او را صرفا به‌عنوان کارگردان نمی‌شناسند، بلکه او در تدوین، آهنگسازی و نوپردازی چیره دست بود. به گفته خودش، او همه این فنونِ سینما را برپایه برداشت و دریافت درونی انجام می‌داد.
خاچیکیان در نورپردازی جنایی زبانزد بود و برای فیلم‌هایی همچون «چهارراه حوادث»، «طوفان در شهر ما» «فریاد نیمه‌شب»، «یک قدم تا مرگ»، «دلهره»،«ضربت» و «سرسام» (۱۳۴۴) خودش نورپردازی کرده بود.
در حقیقت خاچیکیان را می‌توان از پیشگامان نام‌آور سینمای ایران دانست. زیر کمتر کارگردان ایرانی مانند او در درازای سه دهه (۱۳۵۰–۱۳۳۰) به‌گونه‌ای پیوسته و پرکار درگیر فیلمسازی کرده است.
او در زمره نخستین کارگردانان ایرانی بود که عناصر تکنیکی را برای سینما به کار برد و با دکوپاژ سر صحنه فیلمبرداری می‌رفت. به‌عنوان فیلمسازی نوآور، ساخت فیلم‌های جنایی را در ایران به راه انداخت و نخستین پیش‌پرده تاریخ سینمای ایران را برای فیلم «دختری از شیراز» ساخت و ده‌ها زمینه فنی دیگر را نیز آزمود.
خاچیکیان فیلم‌های دیگری نیز تولید کرد که هرکدام از آن‌ها تبدیل به بهترین فیلم‌های زمانه خود شدند. دراین‌بین فیلم‌های «فریاد نیمه‌شب» و «یک قدم تا مرگ» به‌عنوان پیشگامان سینمای جنایی ایران شناخته شدند و همین دست از فیلم‌ها بودند که باعث شدند تا به خاچیکیان لقب هیچکاک سینمای ایران داده شود. او در ادامه این مسیر را با فیلم‌هایی مانند «دلهره» ادامه داد و این سبک را به‌عنوان شناسنامه‌ای برای خودش انتخاب کرد.
فعالیت‌های خاچیکیان با انقلاب سال ۱۳۵۷ دچار وقفه چندین‌ساله‌ای شد. بااین‌حال، او در ادامه با ساخت فیلم «عقاب‌ها» در سال ۱۳۶۳ برگشت بسیار تاثیرگذاری به سینما را تجربه کرد.
فیلم عقاب‌ها که در واقع اولین فیلم در مورد جنگ ایران و عراق بود، با استقبال بی‌نظیری روبه‌رو شد و خاکیچیان بار دیگر به روزهای اوجش بازگشت. با این‌وجود، عمر بازگشت ساموئل چندان طولانی نبود و او در ادامه تنها چند فیلم تولید کرد که هیچ‌کدام از آن‌ها با استقبال ویژه‌ای روبه‌رو نشدند.
خاچیکیان در طول دوران فعالیت سینمایی خود چهره‌های بسیاری را به سینمای ایران شناساند که بعدها هر یک، هنرمندان برجسته‌ای شدند.
بازیگرانی همچون آرمان هوسپیان، عبدالله بوتیمار، ویدا قهرمانی، فرانک میرقهاری، ویگن، رضا بیک ایمانوردی تا بهروز وثوقی، پوری بنایی، ناصر ملک‌مطیعی و محمدعلی فردین و نیز بازیگرانی چون جلال پیشوائیان، جمشید هاشم‌پور و رضا رویگری که در سینمای خاچیکیان به عنوان هنرپیشه مطرح شدند.
ساموئل خاچیکیان در نهایت در ۳۰ مهرماه در سال ۱۳۸۰ در ۷۸ سالگی درگذشت و در آرامستان «بوراستان» به خاک سپرده شد.
