فیلم‌های توقیفی دهه ۱۳۸۰ ایرانی که هیچگاه اکران نشدند

به گزارش فیلمزی، فیلم‌های توقیفی سینما در دهه ۸۰ شمسی یکی از مهم‌ترین و پیچیده‌ترین فصل‌های تاریخ سینمای بعد از انقلاب‌ هستند. دوره‌ای که از یک طرف سینمای اجتماعی ایران به بلوغ رسیده بود و از طرف دیگر حساسیت‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی باعث شد تعداد قابل‌توجهی از فیلم‌ها یا کاملا توقیف شوند، یا سال‌ها رنگ اکران نبینند و یا با سانسورهای عجیب نمایش داده شوند.

• کارگردان: مانی حقیقی
• بازیگران: جمشید مشایخی، فاطمه معتمدآریا، هدیه تهرانی،
• ژانر: ضد جنگ
• سال تولید: ۱۳۸۱

فیلم «آبادان» اولین ساخته بلند مانی حقیقی در مقام کارگردان است. این فیلم پس از ساخت توقیف شد و هیچ‌گاه به اکران عمومی در نیامد. داستان فیلم درباره پیرمردی است که قصد دارد تهران را به مقصد آبادان ترک کند و در این میان خانواده‌اش در جستجوی او هستند.

«آبادان» در فضایی سورئال و در بستر زندگی شلوغ و پرتنش شهر تهران روایت می‌شود. «آبادان» در واقع به عنوان نمادی از یک ناکجاآباد و آرزوی دست‌نیافتنی برای شخصیت اصلی به تصویر کشیده شده است.

این فیلم با وجود سیاست‌های سخت‌گیرانه معاونت سینمایی وقت و یا سازمان سینمایی کنونی، بدون داشتن پروانه ساخت کلید خورد و در ادامه، پس از پایان فیلمبرداری، وزارت ارشاد خواستار حذف بخش‌هایی از فیلم شد که مانی حقیقی با بیان این نکته حذف‌های مورد درخواست به محتوای فیلم لطمه می‌زند از انجام آن خودداری کرد.

• کارگردان:  جعفر پناهی
• بازیگران: رامین راستاد، مهران رجبی، حسین عمادالدین، کامیار شیسی
• ژانر: اجتماعی
• سال تولید: ۱۳۸۲

فیلمنامه «طلای سرخ» را عباس کیارستمی بر اساس یک رویداد واقعی نوشته است. داستان ساختاری غیرخطی دارد و با سکانس تلخی از سرقت مسلحانه، قتل و خودکشی در یک جواهرفروشی آغاز می‌شود و سپس فیلم با یک فلاش‌بک، روزهای پیش از این حادثه را روایت می‌کند.

شخصیت اصلی فیلم حسین، مجروح جنگ است که به‌عنوان پیک موتوری پیتزافروشی کار می‌کرد. حسین به دلیل شغلی که داشت، وارد خانه‌های فوق‌العاده مجلل شمال شهر می‌شد و تماشای این ثروت افسانه‌ای در تقابل با فقر شدید، او را دچار سرخوردگی عمیق و حقارت اجتماعی کرد که در نهایت به سمت جنایت سوق داده شد.

این فیلم به دلیل نگاه صریح و تلخ به معضلات طبقاتی و اجتماعی در داخل کشور توقیف شد. اما نکته قابل توجه، جوایز و افتخارات بین‌المللی این فیلم بود. جشنواره فیلم کن (۲۰۰۳)، برنده جایزه هیات داوران در بخش «نوعی نگاه»، جشنواره بین‌المللی فیلم شیکاگو (۲۰۰۳)، برنده جایزه اصلی «هوگوی طلایی» برای بهترین فیلم و جشنواره فیلم «وایادولید اسپانیا» برنده جایزه «خوشه طلایی» برای بهترین فیلم، از جمله جوایز این فیلم سینمایی بودند.

نکته جالب این است که منتقدان جهانی، «طلای سرخ» را نسخه ایرانی فیلم مشهور «راننده تاکسی» اثر اسکورسیزی ارزیابی کردند.

جعفر پناهی علاوه بر فیلمِ «طلای سرخ» یک فیلم دیگر با نام «آفساید» را که جزو فیلم‌های توقیفی دهه ۸۰ است، کارگردانی کرد.

• سال تولید: ۱۳۸۴
• ژانر: اجتماعی
• بازیگران: محسن تنابنده، سیما مبارک‌شاهی، شایسته ایرانی

فیلم «آفساید» داستان دخترانی با لباس مبدل پسرانه است که سعی می‌کردند برای تماشای بازی سرنوشت‌ساز صعود به جام جهانی، وارد ورزشگاه شوند، اما توسط ماموران دستگیر و در محوطه‌ای در پشت بام استادیوم نگه داشته شدند. در نهایت، با پیروزی ایران و آغاز جشن‌های خیابانی، دختران موفق به فرار می‌شوند.

در واقع تلاش آنها برای تماشای فوتبال موضوع فیلمِ پناهی شد که به‌دلیل تابوشکنی توقیف شد.

• کارگردان:  ابراهیم حاتمی‌کیا
• بازیگران: حمید فرخ‌نژاد، خزر معصومی، کوروش تهامی، رضا بابک و فرهاد قائمیان
• ژانر: اجتماعی
• سال تولید: ۱۳۸۳

«به رنگ ارغوان» داستان درباره مامور امنیتی جوانی با بازی حمید فرخ‌نژاد است که ماموریت پیدا می‌کند، دختر یکی از مخالفان سیاسی با بازی خزر معصومی را زیر نظر بگیرد، اما در این مسیر دلباخته او شده و در نهایت خودش سوژه‌ی نیروهای امنیتی می‌شود.

به دلیل ملاحظات و درخواست نهادهای امنیتی تا سال ۱۳۸۸ توقیف بود و سرانجام در جشنواره فجر همان سال اکران شد.

• کارگردان:  داریوش مهرجویی
• بازیگران: گلشیفته فراهانی، بهرام رادان
• ژانر: اجتماعی/ درام
• سال تولید: ۱۳۸۵

«سنتوری» داستان علی با بازی بهرام رادان است. علی نوازنده و خواننده محبوب سنتور است که پس از ازدواج با هانیه با بازی گلشیفته فراهانی و مخالفت شدید خانواده سنتی‌اش، از خانه طرد می‌شود. او به اوج شهرت می‌رسد، اما درگیر اعتیاد شده و همه‌ دستاوردهای زندگی خود از جمله همسر و هنرش را از دست می‌دهد.

یکی از نکات اصلی محبوبیت فیلم، موسیقی متن و ترانه‌های ماندگار آن با آهنگسازی اردوان کامکار و صدای محسن چاوشی بود.

این فیلم برای نخستین بار در بیست و پنجمین دوره جشنواره فیلم فجر اکران شد که با استقبال مواجه شد. اما در زمانِ اکران به دلیل ممیزی‌های وزارت ارشاد توقیف شد و سال‌ها بعد در شبکه نمایش خانگی انتشار یافت.

• کارگردان:  عبدالرضا کاهانی
• بازیگران: مهتاب کرامتی، حامد بهداد و فرشته صدرعرفایی
• ژانر: انتزاعی
• سال تولید: ۱۳۸۵

فیلم «آدم»، نخستین فیلم کاهانی بود که توقیف شد.

داستان روستایی عجیب و خوش آب‌وهوا به نام «عیش‌آباد» را روایت می‌کند. در این روستا ۲۰ سال است که هیچ‌کس نمرده و به دلیل خشک‌سالی و فقدان آب، شغل تمام اهالی نوازندگی است.

داستان درباره مردی به نام آدم است که در روستا زندگی می‌کند که منبع انرژی و تفکرات شادزیستن برای سایر اهالی است و همه از روحیه او الهام می‌گیرند. روند آرام و شاد روستا با ورود زنی ناشناس و مرموز که قصد دیدن «آدم» را دارد، دستخوش تغییر می‌شود. این زن که نمادی از فرشته مرگ به نظر می‌رسد، برای پایان دادن به جاودانگی و بردن آدم آمده است.

فیلم درامی نمادین و ماورایی است که مفاهیمی چون مرگ، زندگی، شادمانی و عشق را به تصویر می‌کشد.

این فیلم به دلیل حضور یک تهیه‌کننده آمریکایی، بدون اخذ مجوزهای قانونی لازم از وزارت ارشاد توقیف و پس از سه سال بدون اکران عمومی، مستقیما وارد شبکه نمایش خانگی شد.

عبدالرضا کاهانی علاوه بر توقیف فیلمِ اول، یک فیلم دیگر با نام «آن‌جا» را کارگردانی کرد که جزو فیلم‌های توقیفی دهه ۸۰ دارد.

• سال تولید: ۱۳۸۶
• ژانر: اجتماعی
• بازیگران: مزدک میرعابدینی، مهران احمدی و دانش اقباشاوی

داستان درباره جوانی به نام «پیمان» است که قصد دارد به آمریکا مهاجرت کند. او در یک بازه زمانی ۱۰ روزه فرصت دارد تا مهریه سنگین همسرش را پرداخت و مشکل خروج از کشورش را حل کند.

• کارگردان: محمد احمدی
• بازیگران: لیلا حاتمی،فرزین محدث،صابر ابر،احمد مهران‌فر
• ژانر: اجتماعی و انتقادی
• سال تولید: ۱۳۸۴

فیلم «شاعر زباله‌ها» به کارگردانی محمد احمدی به دو دلیل اصلی توقیف شد. دلیل اول و اصلی نگارش فیلمنامه آن توسط محسن مخملباف انجام شد که موجب حساسیت‌های وزارت ارشاد شد. نکته دوم موضوع خاص فیلم بود که به افشای رازهای پنهان مردم از طریق زباله‌هایشان می‌پرداخت.

این فیلم پس از حدود ۵ سال توقیف، سرانجام با حذف کامل نام نویسنده از تیتراژ و اعمال اصلاحات، در اواخر سال ۱۳۸۸ پروانه نمایش گرفت و اکران شد.

فیلم در جشنواره‌های خارجی حضور موفقی داشت و توانست جوایزی از جمله جایزه بهترین فیلم تماشاگران در جشنواره بین‌المللی میلان ایتالیا در سال ۱۳۸۵ را کسب کند.

• کارگردان: مازیار میری
• بازیگران: پرویز پرستویی،دارین حمزه ،داوود فتحعلی‌بیگی، فریده سپاه‌منصور
• ژانر: انتقادی مذهبی
• سال تولید: ۱۳۸۷

فیلم به دلیل مضمون انتقادی و کمدیِ اجتماعی-مذهبی، با حواشی و انتقادهایی از سوی برخی نهادها و رسانه‌ها مواجه شد. داستان درباره تناقضات رفتاری برخی از مسلمانان ایرانی با اصول دین، از نگاه یک زن تازه مسلمان‌شده‌ مسیحی بود.

این فیلم به مدت دو سال توقیف بود و سرانجام با انجام برخی اصلاحات و تغییرات جزئی و حذف و جابه‌جایی برخی سکانس‌ها، در پاییز سال ۱۳۸۸ رفع توقیف و اکران عمومی شد.