پشت پرده ساخته نشدن «زنگی و رومی» از ناصر تقوایی | به بهانه زادروز او
به گزارش فیلمزی، ناصر تقوایی در کنار آثار ماندگاری مانند «ناخدا خورشید»، «آرامش در حضور دیگران»، «داییجان ناپلئون» و «کاغذ بیخط»، چند پروژهی بلندپروازانه نیز داشت که هیچگاه به سرانجام نرسیدند.
«چای تلخ» و «زنگی و رومی» از شناختهشدهترین فیلمهای ناتمام این کارگردان محسوب میشوند. آثاری که بخشی از مراحل پیشتولید یا فیلمبرداری آنها انجام شد، اما مشکلات مالی، اجرایی و شرایط تولید در سینمای ایران اجازه نداد نسخه نهایی این آثار ساخته شود.
سرنوشت این پروژهها، فاصله میان ایدههای تقوایی و امکانات سینمای ایران را بهخوبی نشان میدهد. آثاری که شاید در صورت تکمیل، فصل تازهای در کارنامه یکی از مهمترین فیلمسازان ایرانی رقم میزدند.
چرا «زنگی و رومی» ساخته نشد؟
فیلمزی بهمناسبت سالروز تولد ناصر تقوایی، با حسن جلایر، تهیهکنندهی «زنگی و رومی»، درباره دلایل ناتمام ماندن این پروژه گفّتوگو کرده است.
جلایر که تهیهکنندگی فیلم «سفیر» را نیز در کارنامه دارد، دربارهی همکاری با تقوایی گفت: ناصر تقوایی از معدود فیلمسازانی بود که در سینما، ادبیات و فرهنگ تصویری ایران جایگاه ویژهای داشت. همیشه برای او احترام زیادی قائل بودم و از صمیم قلب دوست داشتم فیلم یا سریالی با او تولید کنم.
بهگفته جلایر، نخستین تلاش او برای همکاری با تقوایی به سریال «کوچک جنگلی» بازمیگشت، پروژهای که درنهایت کارگردانی آن از تقوایی گرفته شد. پس از آن، فیلمنامه «زنگی و رومی» در دستور کار قرار گرفت.
تهیهکننده فیلم درباره هزینهی تولید بیان کرد: در سال ۱۳۸۰، بودجه ساخت یک فیلم متوسط حدود ۵۰ میلیون تومان بود. اما بهدلیل ابعاد گسترده پروژه و حساسیت تقوایی در فرایند تولید، بودجه «زنگی و رومی» حدود ۲۷۰ میلیون تومان برآورد شد.
جلایر برای تامین سرمایه فیلم، از همکاری یک تاجر کمک گرفت و بخشی از سرمایه نیز با فروش یک خانه ویلایی فراهم شد. گروه تولید سپس به قشم رفت تا ساخت دکور و مراحل پیشتولید را آغاز کند.
پس از سه ماه آمادهسازی، فیلمبرداری در اواخر بهار ۱۳۸۱ با مدیریت فرهاد صبا آغاز شد. براساس گفتههای جلایر، حدود ۱۴۰ میلیون تومان برای پیشتولید هزینه شد و ۱۶۰ میلیون تومان نیز بهعنوان دستمزد عوامل پرداخت شد.
با وجود آماده بودن دکور، بازیگران و گروه فیلمبرداری، ادامه پروژه متوقف شد. جلایر دلیل اصلی توقف کار را وضعیت جسمی و روحی تقوایی عنوان میکند.
درنهایت، تنها حدود هشت دقیقه از فیلم با حضور شاهد احمدلو، صادق هاتفی، آرش مجیدی و رضا توفیقجو فیلمبرداری شد و با وجود خسارت مالی بسیار که به تهیهکننده و بهخصوص سرمایهگذار وارد شده بود سرانجام، تقوایی تصمیم گرفت تولید را ادامه ندهد.
داستان «زنگی و رومی» در دوران جنگ جهانی اول و همزمان با حضور نیروهای انگلیسی در جزیره قشم روایت میشود. جلایر گفت که فیلمنامه اثر کامل است و همچنان به ساخت آن علاقه دارد.
او احمدرضا درویش را یکی از گزینههای مناسب برای کارگردانی این پروژه عنوان کرد و معتقد است کارنامه او نشان میدهد توانایی ساخت چنین اثری را دارد.
سرنوشت «چای تلخ» تقوایی چه شد؟
«چای تلخ» مهمترین پروژه ناتمام ناصر تقوایی بهشمار میرود. فیلمی که قرار بود روایتی متفاوت از روزهای آغازین جنگ ایران و عراق ارائه دهد.
داستان فیلم درباره سربازی ایرانی است که در منطقهای جنگزده با دختری عراقی روبهرو میشود و میان ویرانیهای جنگ، رابطهای انسانی میان آنها شکل میگیرد.
تقوایی در «چای تلخ» قصد داشت تصویری متفاوت از جنگ نشان دهد. تصویری که بهجای تمرکز صرف بر نبرد و قهرمانی نظامی، تاثیر جنگ بر زندگی مردم عادی را روایت کند. همین نگاه انسانی و غیرکلیشهای، پروژه را از بسیاری از فیلمهای جنگی آن دوره متمایز میکرد.
فیلمبرداری «چای تلخ» در سال ۱۳۸۲ آغاز شد؛ اما پروژه خیلی زود با مشکلات مالی و اجرایی روبهرو شد. بخشهایی از فیلم در مناطق جنوبی ایران ضبط شد، ولی کمبود بودجه و دشواریهای تولید مانع ادامه کار شدند.
تقوایی در سالهای بعد، مشکلات مدیریتی، تغییر شرایط تولید و نبود حمایت کافی را از دلایل اصلی توقف فیلم عنوان کرد. او معتقد بود پروژهای با این مقیاس، به برنامهریزی دقیق و احترام به دیدگاه کارگردان نیاز دارد. شرایطی که در جریان تولید فراهم نشد.
پس از توقف پروژه، «چای تلخ» به یکی از مشهورترین فیلمهای ناتمام تاریخ سینمای ایران تبدیل شد. چند دقیقه از تصاویر فیلم سالها بعد منتشر شد. اما نسخه کامل آن هرگز ساخته نشد.
ناصر تقوایی با فیلمهایی شناخته میشود که ساخت. با اینحال، بخشی از میراث او به آثاری تعلق دارد که هرگز فرصت تکمیل پیدا نکردند. فیلمهایی که ناتمام ماندن آنها نیز بخشی از تاریخ سینمای ایران را روایت میکند.
یاد و ناماش گرامی