معرفی فیلم‌هایی که در جنوب ایران ساخته شده است | قصه‌هایی از سرزمینی که دوست داریم

به گزارش فیلمزی، برای فهمیدن ارزش یک سرزمین، کافی است قصه‌ آدم‌ها و آسیب‌هایی که در گذر زمان و ادوار تاریخی دیده‌اند را درک کرد. قصه‌هایی که از دل زندگی روزمره، رنج، امید و ایستادگی شکل گرفته‌اند.

حال اینکه کشور عزیزمان فقط یک نقطه روی نقشه نیست، بلکه بخشی مهم از حافظه جمعی ما است و جنوب ایران هم از این قاعده مستثنی نیست و سینماگر ایرانی که با ساخت آثار شاخص توانستند جغرافیای این سرزمین را به تصویر بکشند.

اما جنوب به دلیل ویژگی‌های خاصی که دارد نقش مهم و پر رنگی در تاریخ ادبیات و سینمای این سرزمین دارد. دریای جنوب با «ناخدا خورشید» ناصر تقوایی، نخلستان با زبانه آتش در فیلم «کیمیا» احمدرضا درویش، نفت به‌عنوان سرمایه ملی در فیلم «بچه‌های نفت» ساخته ابراهیم فروزش، گرمای جنوب در فیلم «دونده» و ماجرای امیرو و سازدهنی، کیانوش عیاری و «آبادانی‌ها» از آثاری است که در سینمای ایران به جا مانده است.

در واقع جنوب ایران همواره ترکیبی از شور زندگی و جنگ بوده است ترکیبی که در کنار هم، هویت آن نقطه از جغرافیای ایران را ساخته‌ است و سینمای ایران بارها به جنوب بازگشته است. گاهی برای روایت زخم‌های جنگ و مهاجرت، گاهی برای ثبت صبوری مردمی که خانه و شهرشان را حفظ کردند و گاهی برای نشان دادن زیبایی زندگی، موسیقی، آیین‌ها و روابط انسانی در این منطقه.

جنوب در فیلم‌های ایرانی شخصیتی زنده است که بر سرنوشت آدم‌ها اثر می‌گذارد. دیدن این آثار فرصتی برای شناخت دوباره سرزمینی است که تاریخ، فرهنگ و تجربه‌های مردمِ این جغرافیا، بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت ایران و قلب تپنده این کشور است و همچنان قصه‌های ناگفته بسیاری برای روایت در سینما دارد.

رسانه فیلمزی در این مقاله به پاس احترام به ایرانِ در جنگ و به‌ویژه مردم خون گرم جنوب کشورمان برخی از فیلم‌هایی که در جنوب کشور ساخته شده و رنگ و بوی اجتماعی، انسانی و بومی را دارد، معرفی کرده است.

• کارگردان: امیر نادری
• اقتباسی از رمانی به همین نام نوشته صادق چوبک
• بازیگران: بهروز وثوقی، پرویز فنی‌زاده، جعفر والی، عنایت‌الله بخشی
• ژانر: اجتماعی/ بومی
• سال تولید: ۱۳۵۲

امیر نادری در فیلم تنگسیر که بر اساس رمانی از صادق چوبک ساخته است، مردی را از اهالی جنوب روایت می‌کند که در برابر بی‌عدالتی می‌ایستد. تنگسیر تصویری از مردمان جنوب ارائه می‌دهد که شرافت و غیرت برای آنها ارزش اصلی است. در واقع غیرت ملی مردمی که ستون‌های روایت این فیلم است.

کارگردان در این فیلم تنگسیر به اهالی و ساکنان شهرستان تنگستان می‌پردازد.

• کارگردان: امیر نادری
• نویسنده:بهروز غریب‌پور
• بازیگران: مجید نیرومند و موسی ترکی‌زاده
• ژانر: کودک و نوجوان
• سال تولید: ۱۳۶۳

عنوانِ نخستین فیلم ایرانیِ ساخته‌شده پس از انقلاب ۱۳۵۷ که توانست توجه جهانیان را به سینمای ایران جلب کند به فیلم «دونده» امیر نادری داده شده است.

فیلمی که نادری در گرمای بالای 50 درجه جنوب و کنار پالایشگاه نفت ساخته است و روایت تلاش انسات برای بقا، آموزش و رشد را به تصویر می‌کشد.

امیرو نوجوان تنهایی است که رویای سفر به آن سوی خلیج فارس را دارد. او بطری‌های خالی، قوطی و اسبابی را از میان زباله‌ها جمع می‌کند و می‌فروشد و با واکس‌زدن کفش خارجی‌های مقیم آبادان روزگار می‌گذراند. امیرو کم‌کم به کلاس درس شبانه می‌رود و الفبا را یادمی‌گیرد.

• کارگردان: بهرام بیضایی
• بازیگران: سوسن تسلیمی، پرویز پورحسینی، عدنان غفراویان
• ژانر: اجتماعی
• سال تولید: ۱۳۶۴

فیلم «باشو، غریبه‌ی کوچک» گرچه در دل آتش جنوب نمی‌گذرد، اما مسافر کوچکی دارد که به شما کشور سرزمین غیر اجدادی خود پناه برده است. این فیلم به‌کارگردانی و نویسندگیِ بهرام بیضایی، سالِ ۱۳۶۴ ساخته شد اما پس از چند سال توقیف، نخستین بار در ۲۳ بهمنِ ۱۳۶۸ به نمایشِ عمومی درآمد.

• نویسنده و کارگردان: ناصر تقوایی
• بازیگران: علی نصیریان، سعید پورصمیمی، پروانه معصومی، فتحعلی اویسی، داریوش ارجمند،
• ژانر: جنایی
• سال تولید: ۱۳۶۵

داستان این فیلم در دهه ۱۳۴۰ رخ می‌دهد، یکی از بزرگان شهر به نام «خواجه ماجد»، ناخدا خورشید را لو می‌دهد و بار قاچاق لنج ناخدا خورشید به آتش کشیده می‌شود. یک دلال به نام فرهان که می‌خواهد چند فراری سیاسی را از مرز آبی عبور دهد، وارد بندر می‌شود. او با ناخدا خورشید تماس می‌گیرد. ناخدا که احتمال می‌دهد لنجش را مصادره کنند، با فرهان همکاری می‌کند و چند مرد را که ظاهراً در ترور حسنعلی منصور دست داشته‌اند، به آن سوی آب می‌رساند.

پس از آن، چند تبعیدی نیز از فرهان می‌خواهند که اسباب فرار آنان را نیز با کمک ناخدا فراهم کند. ناخدا این بار نیز با اکراه، ولی برای گرفتن حق خود از خواجه ماجد می‌پذیرد و به این ماجرا کشیده می‌شود.

فیلمِ «ناخدا خورشید» از این جهت مهم است که مخاطب با آنچه در جنوب به عنوان فرهنگ در جریان است، آشنا می‌شود.

• کارگردان: رسول ملاقلی‌پور
• بازیگران: عطاالله سلیمانیان، فرید کیش فلاح، بهزاد بهزاد‌پور
• ژانر: ضد جنگ
• سال تولید: ۱۳۷۱

«بلمی به‌سوی ساحل» فیلمی جنگی درباره خرمشهر به‌کارگردانی و نویسندگی رسول ملاقلی‌پور است.

مهر ماه ۱۳۵۹، هنگامی كه خرمشهر در خطر سقوط قرار داشت، یك گردان از پاسداران به فرماندهی مرتضی برای كمک به رزمندگان این شهر از تهران حركت می كند و چون جاده های آن حوالی در دست عراقی ها بود، آنان بایستی از بندر ماهشهر به وسیله هلیكوپتر خود را به خرمشهر برسانند اما كوشش او برای در اختیار گرفتن هلیكوپتر ناكام می ماند و مرتضی گردانش را با یك لنج از طریق خلیج فارس به خرمشهر می رساند.

او و گردانش یک روز پس از سقوط خرمشهر به آنجا می رسند. طی نقشه ای، مرتضی همراه دو تن از بازماندگان رزمنده در خرمشهر شبانه به كمك یک بلم از كارون می گذرد و به مواضع دشمن نفوذ می كنند تا با تهیه نقشه از استحكامات دشمن در خرمشهر آمادگی اطلاعاتی لازم جهت ضربه زدن به عراقی ها بدست آید.

این فیلم در سالِ اکران خود بیش از ۱ میلیون و ۴۷۸ هزار مخاطب را به خود جذب کرد تا هشتمین فیلم پرتماشاگر و پرفروش سال لقب بگیرد.

ملاقلی‌پور در «بلمی به سوی ساحل» یکی از مهم‌ترین فیلم‌ها درباره روزهای ابتدایی جنگ در خرمشهر را کارگردلتی کرده است فیلمی که روی آدم‌هایی تمرکز دارد که در برابر اشغال شهر خود ایستادگی می‌کنند.

• کارگردان: کیانوش عیاری
• اقتباسی از فیلم دزدان دوچرخه ساخته ویتوریو دسیکا است
• بازیگران: سعید پورصمیمی، بهروز رضوی، گلچهره سجادیه
• ژانر: اجتماعی
• سال تولید: ۱۳۷۱

کیانوش عیاری اقتباسی مستقیم و ایرانیزه شده از فیلم «دزدان دوچرخه» ساخته ویتوریو دسیکا را کارگردانی می‌کند و در تیتراژ ابتدایی فیلم نیز به این نکته اشاره می‌شود. فیلم از موفق ترین فیلم‌های کارنامه عیاری است. در این فیلم اتومبیل یک مهاجر جنگی مقیم تهران به سرقت برده می‌شود. او همراه پسرش جستجویی ناامید کننده را برای یافتن تنها دارائیش آغاز می‌کنند. در این بین او با مردی آشنا می‌شود.

فیلم «آبادانی‌ها» کیانوش عیاری یکی از انسانی‌ترین فیلم‌ها درباره آبادان پس از جنگ است. فیلم درباره ویرانی و مهاجرت. اما در لایه زیرین درباره آدم‌هایی صحبت می‌کند که شهرشان را رها نمی‌کنند. آنها آبادان را دوست دارند.

• کارگردان: احمدرضا درویش
• بازیگران: خسرو شکیبایی، رضا کیانیان، بیتا فرهی
• ژانر: اجتماعی / ضد جنگ
• سال تولید: ۱۳۷۳

احمدرضا درویش در فیلم «کیمیا» زندگی در دل آتش و گلوله در جنوب را از زاویه‌ای انسانی نگاه می‌کند. او نشان می‌دهد جنوب فقط میدان نبرد نیست، بلکه خانواده‌هایی که زندگی‌شان زیر سایه حمله به جنوب تغییر کرد.

داستان این فیلم به روزهای آغازین جنگ ایران و عراق برمی‌گردد. همسر رضا باردار است و باید مورد عمل جراحی قرار بگیرد. رضا او را به بیمارستان می‌رساند و خود به اسارت قوای دشمن درمی‌آید. همسر رضا حین عمل جراحی می‌میرد و شکوه جراح، فرزند رضا را نجات می‌دهد. پس از گذشت نه سال، وقتی رضا از اسارت آزاد می‌شود، پی می‌برد که همه اعضای خانواده‌اش را از دست داده است. حال او در جست‌وجوی تنها بازمانده‌ی خود، فرزندش است. کیمیا، فرزند رضا، نزد شکوه در مشهد زندگی می‌کند. مشکل این‌جاست که شکوه کاملا به کیمیا وابسته است.

• کارگردان: خسرو سینایی
• بازیگران: حمید فرخ نژاد، غزال صارمی، مهدی احمدی
• ژانر: اجتماعی
• سال تولید: ۱۳۷۸

فیلم «عروس آتش» یک داستان عاشقانه در بستر اجتماعی و البته فولکلور است. فیلمنامه آن را خسرو سینایی و حمید فرخ‌نژاد نوشته است و کل فیلم در جنوبِ ایران فیلمبرداری شده است.

این فیلم چالش‌های سنت‌های عشیره در جنوب ایران را به تصویر می‌کشد. سنت‌هایی مانند ازدواج اجباری با اهالی عشیره که طبق آمار اغلب به خودسوزی منجر می‌شد.

این فیلم جایزه‌های متعدد سینمایی کسب کرد.

• کارگردان: احمدرضا درویش
• بازیگران: سعید راد، پژمان بازغی، هیه تهرانی، پرویز پرستویی
• ژانر: اجتماعی
• سال تولید:۱۳۸۲

احمدرضا درویش با فیلم دوئل قدم مهمی در تولید یک فیلم سینمایی با استانداردهای روز جهانی برداشت. یک فیلم پر هزینه با گروه تولید بزرگ و متخصص در زمینه سینمای جنگ به معنای ابزار جنگی و نه صرفا محتوا.

دوئل، نخستین فیلم سینمایی ایران بود که با صدای دالبی دیجیتال ضبط شد و یکی از گران‌ترین فیلم‌های مستقل در تاریخ سینمای ایران به تهیه‌کنندگی تقی علیقلی‌زاده است.

در واقع او یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های سینمای جنگ ایران که جنوب و اروند را به مرکز داستان می‌آورد تا ارزش خاک و مرز را به تصویر بکشد.

یکی از نکات مهم حضور سعید راد پس از بیست سال ممنوع التصویری بود که بار دیگر با «دوئل» به سینما بازگشت.

این فیلم موفق به دریافت ۸ سیمرغ بلورین از بیست و دومین دوره جشنواره فیلم فجر شد.

داستان فیلم درباره زینال است که پس بیست سال از اسارت‌ آزاد می‌شود و گذشته تلخ خود را به یاد می‌آورد. او که در آغاز جنگ همسرش هانیه را از دست داده بود، به همراه یحیی گروه مقاومت محلی تشکیل می‌دهد. در حملات هوایی و زمینی دشمن، مسئولیت انتقال گاوصندوقی به او سپرده می‌شود که تصور می‌رود اسناد مهمی در آن است. زینال با وجود از دست دادن یارانش، گاوصندوق را به دست می‌رساند اما در نهایت یحیی برای حفظ آن جان خود را فدا کرده و زینال به اسارت عراقی‌ها درمی‌آید.

• کارگردان: محمدحسین لطیفی
• بر اساس فیلم مستندی از حمید زرگرنژاد به همین نام
• بازیگران: حامد بهداد، پوریا پورسرخ، باران کوثری
• ژانر: جنگی
• سال تولید: ۱۳۸۵

داستانی از روزهای آخر مقاومت خرمشهر، جایی که یک شهر در محاصره، تبدیل به نماد ایستادگی می‌شود.

این فیلم، روایت آخرین روزهای مقاومت در بخش غربی خرمشهر در سال ۱۳۵۹ است. سمیره و رضا، خواهر و برادری که همراه سایر مردم در حال مقاومت هستند. حلقه محاصره دشمن تنگ‌تر می‌شود و در نتیجه سمیره که پای راستش بر اثر انفجار بمب‌هایی که خواستگارش فواد در بازار خرمشهر جایگذاری کرده بود و بی‌خبر بود از اینکه سمیره دارد به دنبال او می‌آید، مجروح شده است و نمی‌تواند فرار کند در خانه باقی می‌ماند؛ رضا تصمیم می‌گیرد سمیره را در حیاط خانه در یک موقعیت نسبتاً خوب با تمام غذا و آبی که در خانه برایشان باقی مانده است زیر یک حصیر خاک کند تا شبانه بیاید و وی را فراری دهد. او آخرین گلوله‌ای که دارد را در تفنگش می‌گذارد و آن را به سمیره می‌دهد و با او قرار می‌گذارد که اگر تا سه روز به دنبال او نیامد، او به وسیلهٔ آن تفنگ خودش را بکشد تا به دست عراقی‌ها نیافتد.

• کارگردان: احسان عبدی‌پور
• بازیگران: میثم فرهومند، آرمن هوانسیان
• ژانر: اجتماعی
• سال تولید: ۱۳۹۱

این فیلم داستان پسربچه‌ای است که راهی سازمان ملل می‌شود تا پیام صلح ایرانیان را به رئیس‌جمهورهای جهان برساند و همچنین از حقوق کشورش دفاع کند. البته صحنه حضور وی در سازمان ملل به نمایش درنمی‌آید بلکه بیانیه وی خطاب به خانواده‌اش و دوستانش توسط وی در فیلم خوانده می‌شود.

این فیلم نمادی از صبح‌دوستی ایرانیان است و انتخاب جنوب به عنوان نماینده یک ایران برای بیانیه صلح به دلیل درگیر بودن این نقطه از خاک ایران در جنگ‌های متعدد و متوالی است.

• کارگردان: مهرداد خوشبخت
• بازیگران: حسن معجونی، علیرضا کمالی، نادر سلیمانی
• ژانر: جنگی
• سال تولید: ۱۳۹۸

فیلم «آبادان یازده ۶۰» روایت ایثار گروهی از کارکنان رادیو نفت آبادان برای حفظ رادیو و مخابره اخبار به منظور مقاومت مردم در برابر نیروهای عراقی است.

مهرداد خوشبخت در این فیلم روایت روزهای ابتدایی جنگ در آبادان و نقش رادیو نفت آبادان در زنده نگه داشتن امید و ایستادگی مردم جنوب کشور را نشان می‌دهد.

• کارگردان: منیر قیدی
• بازیگران: نیکی کریمی ، پانته‌آ پناهی‌ها، فرشته حسینی، هدی زین‌العابدین
• ژانر: جنگی
• سال تولید: ۱۴۰۱

منیر قیدی در دومین تجربه سینمایی خود سراغ سوژه سختی رفت. او مقاومت زنان در روزهای ابتدایی جنگ و مقاومت خرمشهر را به تصویر کشید.

قیدی در این فیلم برای روایت مقاومت و ایثار زنان در روزهای پرتلاطم ابتدایی جنگ دست به بازسازی تصاویر زنده و مستند از نبرد خانه به خانه خرمشهر است و به تصویری کم‌نظیر سینمایی با نگاه زنانه از آن مقاومت را خلق کرده است.