از «سرب» تا «همه مردان رئیسجمهور»، نگاهی به نقش خبرنگار روی پرده سینما| لیست مهمترین فیلمها
به گزارش فیلمزی، خبرنگار برای سینما همیشه شخصیت جذابی بوده است. شغل او بهطور طبیعی با پدیدههایی همچون راز، قدرت، خطر، دروغ، ضربالاجل و حقیقتی که کسی نمیخواهد آشکار شود، سروکار دارد. موضوعاتی که داستانهای سینمایی برای درام و پختگی فیلمنامه همواره به آنها نیاز دارند.
تصویر خبرنگار در سینمای ایران و جهان مسیر یکسانی را طی نکرده است. به این معنا که در سینمای آمریکا و اروپا، خودِ روزنامهنگاری موتور اصلی داستان بوده است. خبرنگار منبع پیدا میکند، مدرک جمع میکند، با سردبیر بحث میکند، اشتباه میکند، دوباره تحقیق میکند و در نهایت باید تصمیم بگیرد آیا آنچه میداند قابل انتشار است یا نه.
اما در سینمای ایران با وجود نمونههای قابل توجه، تعداد فیلمهایی که چنین جزئیاتی از حرفه خبرنگاری را در مرکز داستان قرار داده باشند بسیار کمتر است. در حقیقت خبرنگار در ایران مدام در حال مبارزه با موانع سانسور، تعطیلی رسانه و مطالبه حق آزادی بیان روبرو است.
از نوریِ «سرب» تا خبرنگاران «همه مردان رئیسجمهور
فیلم «سرب» یکی از مهمترین نمونههای سینمای ایران است. مسعود کیمیایی در سال ۱۳۶۷، شخصیت نوری به عنوان خبرنگاری کارکشته با بازی زندهیاد هادی اسلامی را در مرکز اصلی داستان قرار داد. به این معنا که شخصیتپردازی «نوری»، بهعنوان خبرنگار کنشی است با مفهوم حقیقت و عدالت گره خورده است.
نوری برادر میرزا محسن است. محسن به ناحق متهم به قتل شده و نوری تلاش میکند دانیال و مونس را که شاهد ماجرا هستند به دادگاه برساند تا حقیقت روشن شود. اما نکته جذابِ ماجرا این است که کیمیایی چندان وارد جزئیات روزمره حرفه خبرنگاری نورین شده و فیلم درباره نوشتن گزارش، اداره روزنامه یا مناسبات تحریریه نیست. بلکه کیمیایی خبرنگار را در جستوجوی حقیقت و ایستادن مقابل دروغ تعریف میکند. بنابراین میتوان نوری را به عنوان یکی از قهرمانهای روزنامهنگار سینمای ایران معرفی کرد.
اما بعد از کیمیایی، سایر فیلمسازان ایرانی یا نخواستند و یا نتوانستند کاراکتر خبرنگار را آنگونه که شایسته است نشان دهند. و یا شاید هم قوانین دستوری وزارت ارشاد در روند صدور مجوز پروانه ساخت و نمایش آنقدر دست و پا گیر بوده که کارگردان و تهیه کننده از کار بر روی سوژههایی از این دست منصرف شدند.
فیلم پارتی ساخته سامان مقدم محصول سال ۱۳۷۹ است. داستان درباره امین حقی، مدیرمسئول نشریهای است که مطالب آن به مذاق خیلیها خوش نمیآید. او از جلوی دفتر روزنامه سوار ماشین ناشناسی میشود و بعد از شکنجه در یکی از جادههای اطراف شهر رها میشود و این اتفاق سرآغازی است برای درگیریهای سیاسی که زندگی او را تغییر میدهد.
«نارنجیپوش» ساخته داریوش مهرجویی محصول سال ۱۳۹۰، داستان تغییر یک عکاس حرفه ای مطبوعات است که پس از خواندن کتابی درباره فنگ شویی به شدت تحت تاثیر پالایش محیط قرار می گیرد.
علی وزیریان هم در سال ۱۳۹۰ با فیلم «یک خط واقعیت» یکی از مستقیمترین فیلمهای ایرانی درباره روزنامهنگاری.داستان یک زوج روزنامهنگار را روایت میکند. فیلمی که با تعطیلی مطبوعات، مشکلات اقتصادی و فشارهای بیرونی روبهرو میشوند.
احمد جلالی فراهانی در سال ۱۳۹۲ مستندی درباره شرایط دشوار روزنامهنگاران ایرانی در داخل و خارج از کشور میپردازد. این فیلم بر تجربه شخصی کارگردان و مسئله آزادی بیان و فشار بر خبرنگاران تمرکز دارد. اما این اثر در ایران نمایش داده نشد و یا اگر هم اکرانی داشت بسیار محدود بوده است.
فیلم امکان مینا ساخته کمال تبریزی محصول سال ۱۳۹۴ است. این فیلم دربار زن و شوهری به نام مهران و مینا است که در روزهای موشکباران تهران در دهه ۶۰ زندگی مشترک ساده و عاشقانۀ خود را آغاز میکنند. مهران خبرنگار است و در یک روزنامه پرتیراژ کار میکند و در جریان اخبار سیاسی و اوضاع جنگ قرار دارد.
فیلم «حکایت عاشقی» بهکارگردانی احمد رمضان زاده ۱۳۹۴ است. این فیلم با بازی بهرام رادان داستان یک عکاس ایرانی است که به عنوان اولین عکاس بعد از بمباران شیمیایی حلبچه وارد این شهر میشود و عکاسی میکند.
مهدی صباغ زاده هم در فیلم «خانه کاغذی» در سال ۱۳۹۵ ساخته شده است. داستان امیرعلی ابراهیمی روزنامه نگاری را نشان میدهد که از این حرفه کنارکشیده و دخترش هم روزنامه نگار است. اما با بازگشت مینو که روزگاری او و امیر علی عاشق هم بودهاند و شنیدن واقعیت درباره دلایل ترک حرفه خبرنگاری در نهایت امیرعلی مجاب می شود که دوباره به کار برگردد.
اما واقعیت ماجرا این است که فیلمهای خارجی، بخش مهمتر و غنیتری از فهرست نمایش حرفه خبرنگاری بر پرده سینما دارند.
بر همین اساس فیلم «همه مردان رئیسجمهور »، (All the President's Men) ساخته سال ۱۹۷۶ یکی از مهمترین فیلمهای تاریخ سینما درباره روزنامهنگاری. دو خبرنگار واشنگتنپست، باب وودوارد و کارل برنستین، ماجرای واترگیت را دنبال میکنند و قدمبهقدم به یکی از بزرگترین رسواییهای سیاسی آمریکا میرسند.موضوع: روزنامهنگاری تحقیقی، قدرت رسانه، سیاست، حقیقتیابی.
فیلم «اسپاتلایت»، (Spotlight ) ساخته ۲۰۱۵با بازی مارک روفالو، مایکل کیتون درباره گروه تحقیقاتی یک روزنامه درباره پرونده گسترده سوءاستفاده جنسی از کودکان توسط کشیشان را پیگیری میکند. این فیلم نشان میدهد که روزنامهنگاری حرفهای چطور با تحقیق، مصاحبه، سند و راستیآزمایی میتواند یک سیستم قدرتمند را به چالش بکشد.
فیلم «زودیاک» (Zodiac) محصول ۲۰۰۷ ساخته دیوید فینچر، داستان پرونده قاتل زودیاک را از زاویه روزنامهنگاران و محققانی دنبال میکند که سالها تلاش میکنند هویت قاتل را کشف کنند.موضوع: روزنامهنگاری تحقیقی، وسواس، جنایت و حقیقت.
فیلم «نفوذی»، (The Insider) محصول ۱۹۹۹ یک خبرنگار و تهیهکننده تلویزیونی تلاش میکنند افشاگری مهمی درباره صنعت دخانیات را منتشر کنند.موضوع: رسانه، منافع اقتصادی، سانسور و فشار صاحبان قدرت.
فیلم «شبگرد»، (Nightcrawler) محصول سال ۲۰۱۴ این فیلم روی وجه تاریک و غیراخلاقی خبرنگاری تصویری تمرکز دارد.لو بلوم برای بهدستآوردن تصاویر جنایت و حادثه، مرزهای اخلاقی را یکییکی کنار میزند.موضوع: خبرنگاری جنایی، تلویزیون، رسانه زرد و تبدیل فاجعه به کالا.
فیلم «پست»، (The Post) محصول ۲۰۱۷ ماجرای انتشار اسناد محرمانه پنتاگون توسط Washington Post.موضوع: آزادی مطبوعات، دولت، قدرت سیاسی و مسئولیت رسانه.
فیلم «شببخیر و موفق باشید»؛ (Good Night, and Good Luck) محصول ۲۰۰۵ داستان واقعی خبرنگار مشهور تلویزیونی ادوارد آر. مورو و رویارویی او با سناتور مککارتی.موضوع: شجاعت خبرنگار، تلویزیون، سیاست و آزادی بیان.
فیلم «روزنامه»، ( The Paper) محصول روزنامه ۱۹۹۴ داستان یک شبانهروز از زندگی کارکنان یک روزنامه نیویورکی را دنبال میکند.اگر میخواهید فضای واقعی تحریریه و زندگی خبرنگاران را ببینید، انتخاب خیلی خوبی است.
فیلم «اخبار تلویزیون»، ( Broadcast News ) محصول ۱۹۸۷، پشت صحنه شبکه خبری تلویزیونی و رقابت خبرنگاران، تهیهکنندگان و مجریان.موضوع: خبرنگاری تلویزیونی، جاهطلبی، اخلاق حرفهای و عشق.