جنجال فستیوال کمدی عربستان و شکاف بین کمدین های هالیوود
ریاض، پایتخت عربستان سعودی، میزبان اولین «فستیوال کمدی» خود است و بزرگترین نامهای استندآپ کمدی جهان، از کوین هارت و پیت دیویدسون گرفته تا بیل بر، همگی در آن حضور دارند. رویدادی پر زرقوبرق که با حمایت مستقیم شاهزاده محمد بن سلمان برگزار میشود. اما پشت پردهی این خندهها و تشویقها، داستانی تلخ و جنجالی در جریان است که دنیای کمدی را به دو نیم تقسیم کرده است: پول یا اصول؟
این فستیوال که ظاهرا با هدف توسعهی گردشگری و تنوع اقتصادی کلید خورده، از سوی نهادهای حقوق بشری و بسیاری از کمدینها به «هنرشویی» (Art-washing) متهم شده است. منتقدان میگویند دولت عربستان سعودی از چهرههای سرشناس استفاده میکند تا توجهها را از کارنامهی سیاهش در زمینهی حقوق بشر منحرف کند؛ کارنامهای که با قتل وحشیانهی روزنامهنگار، جمال خاشقجی، و سرکوب گستردهی فعالان و مخالفان لکهدار شده است. دیدهبان حقوق بشر این رویداد را «ابزاری برای انحراف افکار عمومی از سرکوب وحشیانهی آزادی بیان» توصیف میکند.
به گزارش EW، همزمان با اجرای کمدینها در ریاض، همکارانشان در آمریکا سکوت نکردهاند. مارک مارون، کمدین مشهور، در یکی از اجراهایش با طعنه گفت: «چطور چنین چیزی را تبلیغ میکنی؟ مثلاً میگویی: از طرف همانهایی که ۱۱ سپتامبر را برایتان آوردند، دو هفته خنده در صحرا! از دستش ندهید! همان کسی که به اینها پول میدهد، به آن یارو هم پول داد تا خاشقجی را با اره استخوان تکهتکه کند و در یک چمدان بگذارد. اما نگذارید این موضوع جلوی خندهها را بگیرد!»
دیوید کراس، ستارهی سریال «Arrested Development»، نیز در بیانیهای نوشت که از حضور همکارانش «عمیقاً ناامید و منزجر» است و پرسید: «آدمهایی که استعدادشان را تحسین میکنم، این حکومت تمامیتخواه را تأیید میکنند برای... چی؟ یک خانهی چهارم؟ یک قایق؟»
برخی دیگر مانند آتسوکو اوکاتسوکا که به این فستیوال دعوت شده بود، پیشنهاد مالی سنگین را رد کردند. اوکاتسوکا فاش کرد که در قرارداد پیشنهادی، قوانینی برای سانسور وجود داشته و کمدینها حق «توهین، افترا یا تمسخر» دولت و خانوادهی سلطنتی را نداشتهاند. او با کنایه نوشت: «خیلی از همان کمدینهایی که همیشه مینالند که دیگر نمیشود با چیزی شوخی کرد، در این فستیوال اجرا میکنند.»
در مقابل این انتقادها، کمدینهای حاضر در ریاض دلایل خود را دارند. بیل بر در پادکست خود، این تجربه را یکی از سه تجربهی برتر زندگیاش خواند و گفت معتقد است این رویداد به «اتفاقات مثبت زیادی» منجر خواهد شد. او با تعریف خاطرهای از ارتباط برقرار کردن با مردم عادی در بحرین گفت: «با خودم گفتم، اینها درست مثل ما هستند. زبانشان را نمیفهمم، اما درکشان میکنم.»
پیت دیویدسون اما رویکرد صادقانهتری داشت. او که پدرش را به عنوان یک آتشنشان در حملات ۱۱ سپتامبر از دست داده، به خوبی از حساسیت موضوع آگاه بود. او در یک پادکست گفت: «به من انتقاد میکنند که چطور توانستی به آنجا بروی؟» و بعد با صراحت جواب داد: «برنامهی تور را گرفتم و بعد چشمم به رقم قرارداد افتاد و با خودم گفتم، من میروم.»
در این میان، سرنوشت تیم دیلون شاید گویاتر از همه چیز باشد. او که قرار بود در فستیوال اجرا کند، به خاطر شوخی با موضوع بردهداری در عربستان، توسط برگزارکنندگان اخراج شد. این اتفاق نشان داد که خط قرمزها در صحرای عربستان، حتی برای کمدینهای میلیونر، بسیار جدی است.
در نهایت، فستیوال کمدی ریاض به صحنهی یک تراژدی کمدی تبدیل شده است؛ جایی که هر جوک و هر خنده، با سوالی سنگین دربارهی مرزهای اخلاق، هنر و مسئولیتپذیری همراه است و به نظر میرسد در این صحنه، هیچ پاسخ ساده و خندهداری وجود ندارد.