اسپیلبرگ: به این دلیل هری پاتر را نساختم
استیون اسپیلبرگ، فیلمساز نامدار هالیوود، بار دیگر توضیح داده است چرا فرصت ساخت نخستین فیلم هری پاتر را کنار گذاشت؛ تصمیمی که در نهایت او را بهسوی ساخت فیلم علمیتخیلی و کالت A.I. Artificial Intelligence (ای.آی. هوش مصنوعی) برد. او این بار در گفتوگویی با تیسیام و همزمان با تبلیغ بازگشتش به ژانر علمیتخیلی با فیلم بیگانهمحور روز افشاگری، دوباره به این انتخاب مهم در کارنامهاش پرداخت.
بهگزارش فیلمزی و به نقل از اسلشفیلم، در اواخر دهه ۱۹۹۰ زمانی وجود داشت که دنیای جادویی هری پاتر تازه در حال انفجار بود و طرفداران این مجموعه با اشتیاق میشنیدند که قرار است اسپیلبرگ رمان نخست جی. کی. رولینگ را برای پرده بزرگ اقتباس کند؛ کتابی که بسته به موقعیت مکانی آمریکا یا بریتانیا، با عنوان سنگ جادوگر یا سنگ فیلسوف شناخته میشود. اما این پروژه هرگز به نتیجه نرسید و خود اسپیلبرگ در سالهای بعد بیش از یک بار روشن کرده که از اینکه آن را انجام نداد، خرسند است.
او در توضیح تازهاش گفت دلیل اصلی این انصراف، پایبندی به قولی بود که به دوست قدیمیاش، استنلی کوبریک، داده بود تا پروژه دیرهنگام و بلندپروازانه او یعنی ای.آی. هوش مصنوعی را به سرانجام برساند. اسپیلبرگ یادآوری کرد که پس از مرگ کوبریک، در مراسم خاکسپاری او در خانهاش حضور داشته و کریستیانه کوبریک، همسر استنلی کوبریک، بههمراه جان هارلان، برادر او، به سراغش آمدهاند تا همانطور که کوبریک در نظر داشته، ساخت فیلم را به او بسپارند. اسپیلبرگ در اینباره گفت: «بعد از مرگ استنلی، من در مراسم خاکسپاری در خانهاش بودم. کریستیانه کوبریک و جان هارلان، برادر او، به سراغم آمدند تا مطابق خواست استنلی، از او کار را تحویل بگیرم و فیلم را کارگردانی کنم.»
این توضیح چندان غافلگیرکننده نیست، چون ای.آی. هوش مصنوعی کمی کمتر از پنج ماه پیش از آنکه هری و دوستانش به نسخه لایو اکشن راه پیدا کنند، روی پرده سینما رفته بود. با این حال، نکته جالب این است که به نظر میرسد اسپیلبرگ در پروژه هری پاتر بسیار جلوتر از چیزی بوده که پیشتر تصور میشد. او در گفتوگو با تیسیام صریحتر هم شد و گفت: «من در واقع از هری پاتر کنار کشیدم، در حالی که برای کارگردانی آن بهعنوان فیلم بعدیام برنامهریزی شده بودم. از آن پروژه گذشتم. قرار بود فیلمی بسیار بزرگ باشد، چون خود کتاب از پیش به یک پدیده فرهنگی فراگیر تبدیل شده بود. من آن را کنار گذاشتم تا عملا ای.آی. را بسازم.»
از منظر لحن و جهان داستانی، ای.آی. هوش مصنوعی و نخستین فیلم هری پاتر در دو سر کاملا متفاوت قرار میگیرند؛ یکی روایتگر سفری فانتزی و گاه خطرناک است و دیگری اثری کالت و علمیتخیلی که اسپیلبرگ آن را با همکاری کریس کلمبوس، سازنده فیلمهای گملینها و رفقای گمشده در ادامه مسیر حرفهایاش، به سینما سپرد. با این حال، هر دو پروژه نشاندهنده همان مقطع خاصی از کارنامه او هستند که در آن میان سینمای کودکپسند و خیالپردازانه و فیلمسازی شخصیتر و تاریکتر در نوسان بود.
اکنون و با گذشت ۲۵ سال از اکران نخست ای.آی. هوش مصنوعی، بسیاری هنوز آن را اثری عجیب و جذاب میدانند؛ فیلمی که بهمرور زمان، تحسین بیشتری هم به دست آورده است. بهنظر میرسد حتی نگاه مخاطبان به منبع احساسی اثر هم در این سالها تغییر کرده، چون امروز میدانیم آن بخشهای احساسبرانگیزتر و بهظاهر اسپیلبرگی، در اصل احتمالا از ذهن کوبریک آمده بود و در مقابل، خود اسپیلبرگ شاید بخشهای تیرهتر و آزاردهندهتر را به فیلم افزوده باشد؛ همان عناصری که معمولا انتظار داریم از خالق پرتقال کوکی و درخشش ببینیم، نه از فیلمسازی که به لحن گرم و انسانی شهرت دارد. این تغییر لحن، فاصله او را با دنیای شادتر و کودکپسند جادوگری هم پررنگتر میکند هرچند که او در سال ۲۰۱۶ با فیلم BFG نشان داد در این حوزه هم دستی بر آتش دارد.
اسپیلبرگ همچنین با اشاره به مسیر کاریاش پس از آن تصمیم، توضیح داد که ای.آی. هوش مصنوعی خودش آغازگر رشتهای از فیلمهای جاهطلبانه، عمیقا شخصی و گاه کاملا عجیب در اوایل دهه ۲۰۰۰ شد؛ آثاری که از گزارش اقلیت تا اگه میتونی منو بگیر و مونیخ را در بر میگرفتند. او در عمل مسیر حرفهایاش را به سوی این مجموعه تجربههای متفاوت هدایت کرد. در واقع، همانطور که امروز به نظر میرسد، کنار گذاشتن هری پاتر و رفتن سراغ ای.آی. تصمیمی بود که برای او نتیجهای ماندگارتر و شاید جسورانهتر رقم زد.
شما درباره این تصمیم اسپیلبرگ چه فکر میکنید؟