کشف نسخه گمشده «مدفن کرمهای شبتاب» در توکیو: سیاه و سیاهتر!
مدفن کرمهای شب تاب برای دههها یکی از ویرانگرترین فیلمهای انیمه تاریخ به شمار آمده است؛ اثری به کارگردانی ایسائو تاکاهاتا که در سال ۱۹۸۸ اکران شد و روایتگر رنج دو خواهر و برادر در ژاپن و در ماههای پایانی جنگ جهانی دوم است. داستان تلخ این فیلم برای نسلهای مختلف تماشاگران تجربهای تکاندهنده و فراموشنشدنی بوده و همچنان در حافظه سینمای انیمیشن جایگاه ویژهای دارد.
به گزارش فیلمزی و به نقل از اسکرینرنت، اکنون، نزدیک به چهار دهه پس از نخستین نمایش سینمایی، کشف قابلتوجه نگاه تازهای به این اثر تحسینشده داده است. نسخهای اصلی از قبرستان کرمهای شبتاب که مدتها تصور میشد برای همیشه از بین رفته، در توکیو پیدا شده است؛ کشفی که از جهتی شگفتانگیزتر هم است، چون تصاویر تازهبهدستآمده نشان میدهد این نسخه میتواند از آنچه تماشاگران امروز میشناسند نیز هولناکتر باشد.
کشف این نسخه زمانی تأیید شد که دارندگان حقوق اثر در سال ۲۰۲۵ اعلام کردند یک چاپ اصلی از قبرستان کرمهای شبتاب در یک انبار در توکیو نگهداری شده است. سالها بسیاری بر این باور بودند که این نسخه اولیه پس از پایان ساخت فیلم دور ریخته شده و از میان رفته است، بهویژه آنکه اسناد دقیق تولید نیز بسیار اندک بود و همین مسئله زندهماندن این نگاتیو یا چاپ اولیه را به رخدادی کاملا غیرمنتظره تبدیل میکرد.
اهمیت این کشف در آن است که فیلم را پیش از رسیدن برخی صحنهها به رنگآمیزی نهایی حفظ کرده است. بر اساس گزارشها، چند لحظه از نسخه اصلی در وضعیتی بسیار خامتر وجود داشتهاند و بهجای تصویرپردازی کامل و رنگشده، بیشتر بر خطکشیها و طراحیهای اولیه تکیه داشتهاند؛ چیزی که در نسخههای بعدی جای خود را به تصاویر کامل و رنگی داد. چاپ بازیابیشده سه بخش ناتمامنما را در خود دارد که در مجموع حدود ۷۴ ثانیه زمان دارند و بهجای پویانمایی رنگی کامل، با خطوطی سیاه و متمایل به قرمز و شبیه طرحهای اولیه دیده میشوند.
این چند لحظه کوتاه هرچند از نظر زمانی اندکاند، اما دریچهای نادر به تصمیمهای خلاقانهای باز میکنند که در فرآیند تولید اولیه قبرستان کرمهای شبتاب گرفته شده بود. حذف رنگ از این سکانسها صرفاً یک کنجکاوی فنی نیست؛ بلکه لحن احساسی اثر را بهطور چشمگیری تغییر میدهد. وقتی رنگهای غنی برای نرمکردن تصاویر کنار میروند، توجه بیننده ناگزیر به حالت چهرهها، حرکتها و رنجی جلب میشود که روی پرده جریان دارد.
در میان لحظههای بازکشفشده، صحنهای دیده میشود که در آن سِیتا پس از تلاش برای دزدیدن سبزیجات، بهدلیل این کار مورد ضربوشتم قرار میگیرد تا او و ستسوکو بتوانند غذا بخورند. صحنهای دیگر او را نشان میدهد که برای سوزاندن جسد خواهر کوچکترش آتشی آماده میکند. اینها از پیش هم جزو اندوهبارترین رخدادهای قبرستان کرمهای شبتاب بودند، اما نگاه تصویریِ عریانتر و کمجزئیاتتر، خشونت و تلخی آنها را حتی سنگینتر میکند.
بهجای آنکه این نماها «ناتمام» به معنای منفی بهنظر برسند، حالوهوایی تقریبا مستندگونه میسازند. خطوط خام و بیپیرایه، اضطراب و تراژدی را برجسته میکنند؛ احساسی که گاهی در انیمیشنهای صیقلخورده کمتر به این شدت منتقل میشود. نتیجه، تجربهای است که از نسخه نهایی اکرانشده قبرستان کرمهای شبتاب صمیمیتر و از نظر عاطفی مستقیمتر حس میشود.
در نهایت این کشف میراث مدفن کرمهای شبتاب را تغییر نمیدهد، اما آن را عمیقتر میکند؛ اثری که پیشتر هم از تلخترین آثار استودیو جیبلی به حساب میآمد، اکنون لایهای تازه از اهمیت تاریخی نیز پیدا کرده است.
شما درباره این کشف تازه چه فکر میکنید؟