به گزارش فیلمزی، سینمای ایران در بیش از نیم قرن گذشته، فیلمهایی ساخته که نهتنها در حافظه مخاطبان ایرانی ماندگار شدهاند، بلکه در جشنوارهها و محافل جهانی نیز مورد توجه قرار گرفتهاند. از آثار اجتماعی و انسانی گرفته تا فیلمهایی با زبان شاعرانه و تجربههای متفاوت سینمایی، هر دورهای از سینمای ایران صاحب آثاری شده که بخشی از هویت فرهنگی این سرزمین را روایت میکنند.
ما در رسانه فیلمزی به مناسبت روز ملی سینما، از پنج منتقد و پژوهشگر سینما خواستیم تا پنج فیلم ماندگار تاریخ سینمای ایران را از نگاه خود انتخاب کنند. انتخابهایی که هرکدام بازتابی از نگاه و دغدغههای شخصی این منتقدان به سینما است.
این نکته قابل توجه است که فیلمهای منتخب توسط منتقدان بدون اولویتبندی است.
نظر منتقدان را میخوانید:
رامتین شهبازی | استاد دانشگاه و منتقد سینما
رامتین شهبازی هر فیلمی که انتخاب کرده را نماینده بخشی از تاریخ و تجربه سینمای ایران دانسته است.
«مادر» / علی حاتمی
دلیل انتخاب: تصویری ایرانی از خانواده که هم در ظاهر و هم در لایههای نمادین قابل توجه است.
«پرواز در شب» / رسول ملاقلیپور
دلیل انتخاب: یکی از نخستین فیلمهایی که قهرمان ایرانی را در پیوند با تجربههای دینی و تاریخی به تصویر کشید.
«لیلا»/ داریوش مهرجویی
دلیل انتخاب: روایتی اگزیستانسیالیستی از زنی که در موقعیتی سنتی با بحران هویت و انتخاب مواجه میشود.
«شوکران»/ بهروز افخمی
دلیل انتخاب: تصویری از جامعهای در حال گذار و تغییر.
«درباره الی»/ اصغر فرهادی
دلیل انتخاب: تحلیلی از افول اخلاقی طبقه متوسط در قالب یک تصمیم جمعی.
زهرا مشتاق | منتقد و کنشگر اجتماعی
انتخابهای زهرا مشتاق بیشتر بر فیلمهایی متمرکز است که نسبت انسان با جامعه، خانواده و ساختارهای اجتماعی را بررسی میکنند.
«اجارهنشینها»/ داریوش مهرجویی
دلیل انتخاب:تمثیلی از جامعهای که در نبود مدیریت و مسئولیتپذیری، گرفتار رقابت ناسالم، دروغ و فروپاشی میشود.
«لیلا» / داریوش مهرجویی
دلیل انتخاب: تصویری عمیق از رنج زنی طبقه متوسط که به دلیل ناباروری، با فشارهای اجتماعی و خانوادگی مواجه میشود.
«روسری آبی»/ رخشان بنیاعتماد
دلیل انتخاب: روایتی از فقر، حاشیهنشینی و انسانهایی که کمتر دیده شدهاند.
«خانه دوست کجاست؟»/ عباس کیارستمی
دلیل انتخاب: یکی از انسانیترین تصاویر سینمای ایران از مفهوم مسئولیت و اخلاق.
«جدایی نادر از سیمین»/ اصغر فرهادی
دلیل انتخاب: روایتی درباره دروغ، فروپاشی اخلاقی و جامعهای که انسانها را به انتخابهای دشوار میرساند.
غلامرضا آذری | منتقد سینما و استاد دانشگاه
از نگاه غلامرضا آذری، سینمای ایران در طول دهههای گذشته آثاری ارزشمند و ماندگار خلق کرده است؛ فیلمهایی که برخی با روایتهای انسانی، برخی با نگاه اجتماعی و برخی با زبان شاعرانه، جایگاهی ویژه در تاریخ سینما پیدا کردهاند.
فیلم «گاو»/ داریوش مهرجویی
دلیل انتخاب: یکی از آغازهای جدی موج نوی سینمای ایران که با روایتی ساده، بحران هویت و وابستگی انسان را به شکلی عمیق به تصویر میکشد.
«خانه دوست کجاست؟»/ عباس کیارستمی
دلیل انتخاب: فیلمی مینیمال و انسانی که مفاهیمی مانند مسئولیت، دوستی و اخلاق را با زبانی جهانی روایت میکند.
«باشو، غریبه کوچک/ بهرام بیضایی
دلیل انتخاب: اثری شاعرانه و اجتماعی درباره زندگی، تفاوتهای فرهنگی و پذیرش دیگری.
«بچههای آسمان»/ مجید مجیدی
دلیل انتخاب: روایتی ساده اما تأثیرگذار از فقر، محبت خانوادگی و امید.
«جدایی نادر از سیمین»/ اصغر فرهادی
دلیل انتخاب: یکی از موفقترین فیلمهای اجتماعی ایران که پیچیدگیهای اخلاقی و انسانی جامعه معاصر را به تصویر میکشد.
فرشته حبیبی | منتقد سینما و پژوهشگر حوزه زنان
فرشته حبیبی با تمرکز بر جایگاه زنان در سینمای ایران، انتخابهای خود را از میان فیلمهایی انجام داده که تجربه زیسته زنان و بازنمایی آنها را در مرکز روایت قرار دادهاند.
او معتقد است این فیلمها نشان میدهند سینما چگونه زن را دیده، روایت کرده و گاه به او امکان داده است از یک شخصیت فرعی به سوژهای مستقل تبدیل شود.به همین دلیل انتخاب او محدود به پنج فیلمساز نبود و ده فیلم را انتخاب کرد.
«خانه سیاه است» / فروغ فرخزاد
دلیل انتخاب: نگاهی انسانی و شاعرانه به زنانی که جامعه از دیدن و شنیدنشان سر باز میزند.
«باشو، غریبه کوچک»/ بهرام بیضایی
دلیل انتخاب: به دلیل شخصیت «نایی»؛ زنی مستقل و قدرتمند که تصویری متفاوت از مادری، همدلی و پذیرش دیگری ارائه میدهد.
«نرگس»/ رخشان بنیاعتماد
دلیل انتخاب: فیلمی درباره زنی که در میان عشق، فقر، انتخاب و محدودیتهای اجتماعی، منفعل باقی نمیماند.
«دو زن»/ تهمینه میلانی
دلیل انتخاب: روایتی صریح از فرسایش استقلال زن در ساختار خانواده و جامعه.
«دایره»/ جعفر پناهی
دلیل انتخاب: تصویری تکاندهنده از زنانی که در حلقهای بسته از محدودیتهای اجتماعی گرفتار شدهاند.
«سارا»/ داریوش مهرجویی
دلیل انتخاب: روایت زنی که به تدریج ارزش، توانایی و حق انتخاب خود را بازمییابد.
«ده»/ عباس کیارستمی
دلیل انتخاب: فیلمی که شیوه معمول بازنمایی زنان در سینما را تغییر داد و به آنان امکان داد خودشان سخن بگویند.
«رگ خواب»/ حمید نعمتالله
دلیل انتخاب: پرترهای روانشناختی از تنهایی، میل و آسیبپذیری عاطفی یک زن.
«بیداد»/ سهیل بیرقی
دلیل انتخاب: تصویری از زن معاصر بهعنوان فردی صاحب اراده که نمیخواهد سرنوشتش توسط ساختارهای اجتماعی تعیین شود.
«برادران لیلا» / سعید روستایی
دلیل انتخاب: روایت زنی که در دل خانوادهای مردمحور، تلاش میکند عاملیت و قدرت تصمیمگیری خود را حفظ کند.
روحالله جعفری | استاد دانشگاه و منتقد سینما
روحالله جعفری معتقد است انتخاب این پنج فیلم به این دلیل بوده که لحظاتی تعیینکننده، زبان سینمای ایران، روایت و نسبت سینما با واقعیت را تغییر دادهاند.
«گاو»/ داریوش مهرجویی
دلیل انتخاب: غیاب گاو، حضور انسان را میبلعد و روستا را به صحنه فروپاشی هویت تبدیل میکند.
«کلوزآپ»/ عباس کیارستمی
دلیل انتخاب: دروغی که در قاب سینما به حقیقتی انسانی تبدیل میشود.
«طبیعت بیجان»/ سهراب شهیدثالث
دلیل انتخاب: فیلمی که با حذف حادثه، زمان را به شخصیت اصلی خود تبدیل میکند.
«رگبار»/ بهرام بیضایی
دلیل انتخاب: اثری که در آن میزانسن و فضای شهری، بخشی از مناسبات قدرت و روابط انسانی هستند.
«مغولها»/ پرویز کیمیاوی
دلیل انتخاب: فیلمی که مرز میان واقعیت، خیال و خودِ سینما را به موضوع اصلی خود تبدیل میکند.
پنج نگاه، یک تاریخ
انتخابهای این پنج منتقد نشان میدهد «بهترین فیلمهای سینمای ایران» یک فهرست ثابت نیست؛ بلکه بستگی دارد از چه زاویهای به سینما نگاه کنیم. گاهی مسئله انسان و اخلاق است، گاهی جامعه و سیاست، گاهی زنان و تجربه زیسته آنان و گاهی خودِ زبان سینما.
اما نقطه مشترک همه این انتخابها، فیلمهایی هستند که توانستهاند فراتر از زمان خود حرکت کنند و بخشی از حافظه فرهنگی ایرانیان شوند. سه فیلم «گاو»، «لیلا» و «جدایی نادر از سیمین» از آثار مشترک بودند که بیشترین رای را آوردند.