بیوگرافی فرامرز قریبیان | از کیمیایی در گوزنها تا فرهادی در رقص در غبار
فرامرز قریبیان در نخستین فیلم مسعود کیمیایی، هم دستیار او بود و هم نقشی کوتاه بازی کرد و چند سال بعد، همان رفاقت او را به فیلم «گوزنها» رساند.
به گزارش فیلمزی، فرامرز قریبیان برای بازی در «خروج» یک ماه رانندگی با تراکتور تمرین کرد. قرار بود نقش کشاورزی را بازی کند که برای رساندن صدای اعتراضش راهی تهران میشود. چند ماه بعد، در نشست خبری همان فیلم، روبهروی خبرنگارها نشست و گفت دیگر قصد ندارد در فیلمی بازی کند.
امروز، ۲۷ آبان ۱۴۰۵، فرامرز قریبیان ۸۵ ساله میشود. او در بیش از نیم قرن بازیگری، سه بار جایزهٔ بهترین بازیگر نقش اول مرد جشنوارهٔ فجر را گرفت و برای نقش مارگیر کمحرف «رقص در غبار» در جشنوارهٔ مسکو برنده شد. اما داستان ورودش به سینما از یک رفاقت شروع شد. رفاقتی که حتی بعد از «خروج» هم میتوانست او را دوباره به سینما برگرداند.
رفاقتی که از سالن سینما شروع شد
فرامرز قریبیان و مسعود کیمیایی پیش از آنکه با هم فیلم بسازند، با هم فیلم میدیدند. قریبیان سالها بعد در نامهای به کیمیایی از روزی یاد کرد که با هم به تماشای «اسپارتاکوس» رفتند و در پایان فیلم، هر دو گریه کردند. آن دوستی بعدها به همکاری در هفت فیلم رسید.
قریبیان مدتی در مدرسهٔ ویژوال آرت آمریکا بازیگری خواند، اما تحصیلش را به پایان نرساند. نخستین حضورش در سینما به سال ۱۳۴۷ برمیگردد، وقتی کیمیایی اولین فیلمش، «بیگانه بیا»، را میساخت. قریبیان هم دستیارش بود و هم نقش کوتاهی در فیلم داشت. چند سال بعد، کیمیایی در «خاک»، اقتباسی از «آوسنهٔ باباسبحان» محمود دولتآبادی، فرصت بیشتری برای بازی به او داد. فیلمی که نام قریبیان را سر زبانها انداخت، همکاری بعدیشان بود. «گوزنها».
مردی که در «گوزنها» دنبال رفیقش میگشت
در «گوزنها»، قریبیان نقش قدرت را بازی میکند. زخمی و تحت تعقیب است و به سید، رفیق قدیمیاش با بازی بهروز وثوقی، پناه میبرد. اما مردی که پیدا میکند با رفیقی که به یاد دارد فرق کرده است. قریبیان سرسختی قدرت را حفظ میکند، حتی وقتی روبهروی سید دیگر نمیتواند نگرانیاش را پنهان کند. همین رابطه است که به تعقیبوگریز فیلم معنایی فراتر از زندهماندن میدهد. «گوزنها» نخستین بار در سال ۱۹۷۴ در جشنوارهٔ جهانی فیلم تهران به نمایش درآمد، اما اکران عمومیاش در تهران تا ژانویهٔ ۱۹۷۶ به تعویق افتاد.
کیمیایی در «غزل» قریبیان را کنار محمدعلی فردین گذاشت. این بار آنها دو برادر جنگلبان بودند که ورود زنی با بازی پوری بنایی زندگیشان را عوض میکرد. فیلم از داستان کوتاهی از خورخه لوئیس بورخس اقتباس شده بود. «ردپای گرگ»، «تجارت» و «رئیس» هم در سالهای بعد این همکاری را ادامه دادند. «ردپای گرگ» برای قریبیان نامزدی جایزهٔ نقش اول مرد فجر را به همراه داشت.
نقشهایی که او را صاحب جایزه کردند
قریبیان پس از انقلاب به بازیگری ادامه داد و در دههٔ ۱۳۶۰ با فیلمهایی مثل «سناتور»، «سمندر» و «کانیمانگا» روی پرده ماند. دو همکاریاش با امیر قویدل، «ترن» و «بندر مهآلود»، دو جایزهٔ بهترین بازیگر نقش اول مرد فجر را برایش به همراه داشتند. سومین جایزه را برای «مرد بارانی» گرفت. البته همهٔ انتخابهایش از جنس نقشهای جدی و ماجراجویانه نبودند. در همین دوره، کمدی خانوادگی «دو نفر و نصفی» را هم تجربه کرد.
اصغر فرهادی در اولین فیلم بلندش، «رقص در غبار»، نقش متفاوتی به قریبیان داد. او مارگیری سالخورده است که به تنهایی عادت کرده و دلش نمیخواهد جوانی بدهکار همسفرش شود. قریبیان لازم نیست چیزی دربارهٔ گذشتهٔ مارگیر بگوید. از رفتارش با جوان میشود فهمید که این مرد تا چه اندازه به خلوتش خو گرفته است. همین نقش کمدیالوگ جایزهٔ بهترین بازیگر مرد جشنوارهٔ مسکو را برایش به ارمغان آورد.
در «شهر زیبا»، فرهادی دوباره سراغ او رفت. قریبیان این بار پدر دختری است که کشته شده و نزدیکان محکوم برای جلوگیری از اعدام باید رضایتش را بگیرند. بازی او باعث میشود هم دلمان بخواهد جوان زنده بماند و هم بفهمیم چرا بخشیدن برای این پدر آسان نیست. تماشای این دو فیلم کنار هم نشان میدهد قریبیان چقدر بیش از تصویر آشنای مردان سرسخت و عدالتخواه برای بازی کردن داشت.
وقتی قریبیان پشت دوربین رفت
فرامرز قریبیان چهار فیلم بلند کارگردانی کرد. با «جدال در تاسوکی» شروع کرد و بعد «قانون»، «چشمهایش» و «گناهکاران» را ساخت. به گفتهٔ خودش، میخواست نقش اصلی «جدال در تاسوکی» را هم بازی کند، اما با حضور همزمانش بهعنوان بازیگر و کارگردان موافقت نشد.
سالها بعد در «گناهکاران»، فیلمی جنایی دربارهٔ تحقیق بر سر یک قتل، هم کارگردانی کرد و هم بازی. فیلمنامه را پسرش سام قریبیان نوشت و فیلم در سیویکمین جشنوارهٔ فجر نامزد جایزهٔ بهترین فیلم شد. قریبیان در تلویزیون هم با مجموعههایی مانند «آخرین دعوت»، «روز حسرت» و «تکیه بر باد» حضور داشت.
چرا فرامرز قریبیان از بازیگری خداحافظی کرد؟
قریبیان برای نقش رحمت بخشی در «خروج» ابراهیم حاتمیکیا نامزد جایزهٔ بهترین بازیگر نقش اول مرد فجر شد. همانجا، در بهمن ۱۳۹۸، اعلام کرد که «خروج» آخرین فیلمش خواهد بود.
او بعدها در گفتوگو با هوشنگ گلمکانی توضیح داد که تصمیمش فقط به فضای سینما مربوط نبود. به نظرش برای بازیگری در سنوسال او کمتر نقشی نوشته میشد که بهاندازهٔ نقشهای سالهای قبل به او مجال بازی بدهد. با این حال، یک استثنا قائل بود. اگر مسعود کیمیایی از او میخواست، ممکن بود دوباره جلوی دوربین برود. همان رفیقی که بیش از نیم قرن پیش در اولین فیلمش به او نقشی کوتاه داده بود.
شما فرامرز قریبیان را با کدام نقش به یاد میآورید؟