فیلمزی
تبِ آینه ساخته سید وحید حسینی یادآوری می‌کند، بزرگی دکتر عبیدی در متفاوت بودنِ او نبود، بلکه او با بلندپروازی‌های شدنی از دل یک زندگی معمولی رشد کرد.
به گزارش فیلمزی، بعضی آدم‌ها وقتی به تاریخ راه پیدا می‌کنند، دیگر شبیه خودشان نیستند. نام و موقعیت اجتماعی آنها با موفقیت‌های بزرگ گره می‌خورد. تصویرشان در قاب‌های رسمی قرار می‌گیرد و از دستاوردهای یک عمر زندگی آنها زیاد می‌شنویم و یا زیاد می‌خوانیم.
انگار فراموش می‌کنیم روزی در دلِ همین آدم‌های معمولی زندگی کرده‌اند. با همه تردیدها، آرزوها، شکست‌ها و امیدهایی شبیه ما، اما روزگاری نام‌شان آنقدر بزرگ می‌شود که نسل‌ها از وجودشان حتی در نیستی جان می‌گیرند. و دکتر غلامعلی عبیدی پدر داروسازی ایران یکی از ما آدم‌های معمولی است.
فیلم تبِ آینه
- نویسنده، تهیه‌کننده و کارگردان: وحید حسینی همدان
- راوی: سعید پورصمیمی
- تدوین: محدثه گلچین عارفی
- خلاصه داستان: خاطرات و تألمات یک دواساز ایرانی و قصۀ زندگی، کار و زمانۀ غلامعلی عبیدی است.
غلامعلی عبیدی، از پیشگامان صنعت داروسازی ایران، می‌توانست سوژه یکی از همین روایت‌های قهرمانانه باشد. زندگی مردی که نامش با شکل‌گیری صنعت داروسازی نوین ایران پیوند خورده، به‌اندازه کافی ظرفیت آن را دارد که در قالب داستان موفقیت یک انسان استثنایی تعریف شود.
اما آنچه در تماشای مستند «تب آینه» ساخته وحید حسینی همدان توجه را جلب کرد، سادگی روایتی است که می‌کوشد پشت عنوان‌ها و موفقیت‌ها، خود انسان را پیدا کند.
عبیدی قهرمان به نظر می‌رسد، اما لزوما از جنس قهرمان‌های دست‌نیافتنی نیست و اهمیت این مستند در تقویت همین نگاه است، نه در متفاوت بودن او با دیگران.
سید وحید حسینی با کاوشی سخت و سِتُرگ از آنچه از دست‌نوشته‌های دکتر عبیدی باقی مانده و به‌دست آورده و همچنین با گفتگوهایی که با دوستانِ نزدیکِ او انجام داده او را شخصیتی سمج، پیگیر، بلند‌پرواز و ایران‌دوست نشان داده است. گویی «تبِ آینه» خودِ سرگذشتِ ایران است.
تصمیم‌هایی که در مسیر زندگی گرفته و یا تلاشی که برای تحقق آرزوهای خود کرده، همگی آرزویی دیرینه برای داشتن ایرانی آباد و آزاد است.
همین نگاه می‌تواند مهم‌ترین ویژگی یک مستند زندگینامه‌ای باشد. اینکه به‌جای ساختن مجسمه‌ای از یک شخصیت تاریخی، اجازه دهد مخاطب او را به‌عنوان یک انسانِ میهمن دوست بشناسد.
بنابراین تب آینه از این منظر فقط قصه یک داروساز نیست. زیرا می‌توان در امتداد زندگی عبیدی، بخشی از تاریخ صنعتی شدن ایران و تلاش نسلی برای ساختن و ماندگار کردن دستاوردی علمی را نیز مشاهده کرد.
درست در همین نقطه است که فیلم از یک زندگینامه فردی فراتر رفته و زندگی عبیدی پرسشی را پیش روی مخاطب امروز قرار می‌دهد، آدم‌هایی که روزگاری توانستند از یک ایده، صنعتی ماندگار بسازند، چه امکاناتی در اختیار داشتند و امروز برای تکرار چنین تجربه‌ای به چه نیاز داریم؟
با این‌همه، ارزش یک مستند زندگینامه‌ای فقط به بزرگی شخصیت اصلی آن نیست. مهم این است که فیلم تا چه اندازه اجازه می‌دهد آن شخصیت را با تمام پیچیدگی‌ها ببینیم و نه صرفا با موفقیت‌هایی که از او به یادگار مانده است.
«تب آینه» از دریچه همین پرسش تماشایی می‌شود، چگونه می‌توان از مردی بزرگ گفت، بی‌آنکه انسان معمولی را پشت آن بزرگی فراموش کرد؟
و اما تدوین
یکی از نقاط قوت «تبِ آینه» در ریتم تدوین است. زیرا فیلم با وجود ۱۰۸ دقیقه زمانی که دارد، آنقدر روان پیش می‌رود که گذر دقایق احساس نمی‌شود.
تدوین، به روایت زندگی دکتر عبیدی ضرباهنگی می‌دهد که مخاطب به‌جای دنبال کردن مجموعه‌ای از اطلاعات تاریخی، احساس می‌کند در حال شنیدن یک قصه است.
در مستندهای پرتره، به‌ویژه آثاری که بر خاطرات و تصاویر آرشیوی تکیه دارند، خطر افت ریتم و تکرار اطلاعات همیشه وجود دارد. اما آنچه از تجربه تماشای «تبِ آینه» برمی‌آید، حفظ کشش روایت در اثری نسبتا طولانی است. البته روان بودن تدوین لزوما به معنای بی‌نقص بودن ساختار فیلم نیست، اما اینکه تماشاگر پس از نزدیک به دو ساعت همچنان با زندگی شخصیت اصلی همراه می‌ماند، امتیاز مهمی برای یک مستند زندگینامه‌ای محسوب می‌شود.
نقش‌گویی سعید پورصمیمی
یکی از انتخاب‌های هوشمندانه سید وحید حسینی در «تبِ آینه»، سپردن صدای دکتر عبیدی به سعید پورصمیمی است.
بازیگری که این بار بدون حضور مقابل دوربین، با صدایش شخصیت می‌آفریند. لحن پخته، آرام و بی‌تکلف پورصمیمی به روایت حالتی خاطره‌گونه می‌دهد. گویی خود عبیدی روبه‌روی تماشاگر نشسته و از گذشته‌اش می‌گوید.
صدای او به‌جای اینکه بر بزرگی و قهرمان بودن عبیدی تأکید کند، وجه انسانی و صمیمی شخصیت را پررنگ می‌کند.
در نتیجه، عبیدی نه صرفا نامی بزرگ در تاریخ داروسازی ایران، بلکه انسانی آشنا و باورپذیر به نظر می‌رسد و این همان ویژگی مهم «تبِ آینه» است. نزدیک کردن یک شخصیت تاریخی به زندگی معمولی آدم‌ها.
لازم به توضیح است امکان دیدن این مستند در سایت تخصصی هاشور میسر است.
برای ما بنویسید که دوست دارید مستندِ کدام‌یک از شخصیت‌های محبوب زندگی خود را در قاب تصویر ببینید؟
