طرح و توطئه یکی از ستون‌های فیلمنامه‌هایی با درونمایه جنایی-معمایی به حساب می‌آیند که در بسط و گسترش داستان نقشی کلیدی دارند.
طرح و توطئه یکی از ستون‌های فیلمنامه‌هایی با درونمایه جنایی-معمایی به حساب می‌آیند که در بسط و گسترش داستان نقشی کلیدی دارند. سریال «یل» ساخته جمشید محمودی که تاکنون پنج قسمت آن از طریق پلتفرم فیلم‌نت در اختیار علاقمندان قرار گرفته از جمله همین آثار به حساب می‌آید.
پس از سلسله اتفاق‌های رخ داده در قسمت نخست که به پیدا شدن پیکر خونین غزل دختر محسن در گندمزار ختم می‌شود، قصه با تکیه بر معمای جذاب و کاملا کلاسیک یافتن قاتل پیش می‌رود. محمودی و رضا بهاروند که فیلمنامه «یل» را نوشته‌اند، موضوع تعرض به دختربچه و به کما رفتنش را به ترس فرماندار از بیخ پیدا کردن ماجرا و سیاسی شدن آن گره زده و زمینه را برای ورود سرگرد ملک و گروهش آماده می‌کنند. هاله ابهامی هم که دورملک را گرفته، به کمک او آمده و مخاطب را نسبت به آن کنجکاو می‌کند؛ چراکه ملک شبانه و توسط فرماندار جانشین حبیب سماوات به عنوان رییس پاسگاه ژاندارمری انتخاب شده در حالی که شکل رفتار و سکناتش ذهن تماشاگر را به سمت ماموران امنیتی دهه پنجاه می‌برد.
سهراب و قهرمانی در مظن اتهام!
قرار گرفتن قهرمان در وضعیتی ترسناک و در مقام متهم، ایده امتحان پس‌داده‌ای است که نمونه درخشان آن را در فیلم «فراری» با بازی هریسون فورد دیده‌ایم. محمودی و بهاروند در «یل» نیز از این ایده به عنوان موتور حرکت قصه و بالا بردن بار تنش حاکم بر آن، بهره گرفته و سهراب را در وضعیتی بغرنج قرار می‌دهند؛ قهرمان روستای پشته که شب جشن قهرمانی‌اش در روستا نبوده و دستانش هم آغشته به جوهر ماشین چاپ است. نیاز ملک به یک متهم نیز مساله را پیچیده‌تر کرده و او را به سمت یک صحنه‌سازی درست و حسابی سوق می‌دهد. دیگر نقطه عطف هم مواجهه مردم روستا با چنین اتهام سنگین به قهرمان خودشان است. موضوعی که ابتدا مردم را به ژاندارمری و خرد کردن شیشه‌ها کشانده و سر آخر با شکایت رسمی محسن از سهراب، به پراکنده شدن و شک و تردید وادار می‌کند. چیزی شبیه به اتفاقی که در نمایشنامه «ملاقات با بانوی سالخورده» نوشته فردریش دورنمات افتاده و ذهن مخاطب حرفه ای‌تر را معطوف به آن می‌کند.
«یل»، محسن و راه رفتن روی لبه تیغ!
یکی از شخصیت‌هایی که در قسمت‌های اخیر بسیار پررنگ شده و بخش مهمی از بار دراماتیک قصه روی دوش او افتاده، محسن رفیق قدیمی سهراب است. اتفاق تلخ و هولناکی که برای غزل دختر او افتاده، مهمترین نقطه عطف سریال تا پایان قسمت پنجم به حساب می‌آید که او را برسر دوراهی قرار می دهد. از یک سو، قلبش گواهی به بی‌گناهی سهراب داده و از سوی دیگر شواهد جعلی صحنه جرم او را به سمت قانون و دادخواهی می‌کشاند. همه اینها به شخصیت محسن عمق بخشیده و مخاطب را نسبت به او که روی لبه تیغ قرار گرفته، در موقعیتی چندوجهی قرار می‌دهد. سرگرد ملک دیگر شخصیت کلیدی «یل» در قسمت‌های اخیر به حساب می‌آید که در قسمت پایلوت ورودی مناسبی داشته و یک ضدقهرمان خاکستری باهوش و کارشده به نظر می‌رسد. هر چند که آدم‌هایش براساس کلیشه‌ها شکل گرفته و تک‌بعدی به نظر می‌رسند. جمشید زمرد که اسمش لا به لای گپ زدن شبانه سهراب و سعید آورده شده، دیگر شخصیت تازه وارد «یل» به حساب می‌آید که معرفی‌اش به شکلی موجز و در سکوت برگزار می‌شود. به ویژه نگاهش به عکس قدیمی پری خواهر سهراب که لایه‌ای به او اضافه کرده و مخاطب را منتظر ورودش به پشته نگه می‌دارد.
«یل»، پشته و جغرافیای آشنا
یکی از مشکلات سریال‌های مرتبط با تاریخ معاصر به ویژه دهه پنجاه، باورپذیری و تطابق آن با اسناد ثبت شده از آن سال‌ها است.محمودی در فضاسازی تازه‌ترین سریال خود، دست به خلق روستایی متفاوت و نیمه مدرن زده که گندمزارهای حاشیه‌اش به جذاب‌تر شدن این فضا کمک زیادی کرده است. آن هم با قاب‌هایی کاملا سینمایی که لانگ‌شات‌های درخشانی هم داشته و هویت بصری کار را دوچندان کرده است. قرار دادن پاسگاه ژاندارمری در انتهای کوچه‌ای پر از درخت‌های کهنسال نیز در همین مسیر قرار داشته و به سکانس جمع شدن مردم جلوی پاسگاه، جلوه خاصی بخشیده است.
بازگشت موفق حسین یاری
محمودی که بخش مهمی از موفقیت چشمگیر سریال «پوست شیر» را مدیون گروه بازیگران یکدست و منسجم آن است، در «یل» نیز در همین راستا تلاش کرده که تا حدود زیادی هم موفق بوده است. به ویژه در رابطه با حسین یاری که پس از غیبتی نسبتا طولانی، در نقش محسن خوش درخشیده است؛ بازیگری که بار عاطفی به قصه را به دوش کشیده و بیش از هر چیز روی حس متمرکز شده است به ویژه چشم‌ها که در نقش‌هایی از این دست کلیدی‌ترین عنصر تحت اختیار بازیگر محسوب می‌شود.
حضور کوتاه مجتبی پیرزاده در قسمت پنجم و در نقش جمشید نیز کنجکاوی‌برانگیز است و می‌تواند وزن بازیگران سریال یل را بالاتر ببرد.
