نگاهی به سریال مرد سه هزار چهره | شصتچی در اسارت تکرار، چرا دیگر نمی‌خندیم دارد؟
مهران مدیری سرپرست نویسندگان شخصیت مسعود شصتچی را در سریال «مرد سه هزار چهره» فراتر از مرزهای ساده لوحی قرار داده، جایی فراتر از مرزهای حماقت.
به گزارش فیلمزی، ژانر کمدی همیشه یکی از پر مخاطب ترین ژانر ها بوده که در طول تاریخ مخاطبین بسیاری را به سالن های سینما کشانده و یا پای جعبه جادویی میخکوب کرده است.
یک اثر کمدی برای شکل گیری روایت خود نیاز به ایجاد وضعیت‌های کمیک دارد که در این میان وضعیت سوتفاهم یکی از وضعیت‌های نمایشی کمیک است که تا به حال مبنای شکل گیری بسیاری از آثار کمدی قرار گرفته و در سینمای خودمان می توان به دو نمونه موفق «لیلی با من است» و «مارمولک» که بر مبنای وضعیت نمایشی سوتفاهم شکل گرفته اند، اشاره کرد.
در این وضعیت کمدی یا شخصیت کمدی موقعیت زمانی و مکانی را اشتباه می گیرد که نمونه‌اش را در شخصیت دُن کیشوت از رمانی به همین نام به قلم سروانتس شاهد بوده ایم، و یا شخصیت کمدی توسط دیگران اشتباه گرفته می شود.
این عوضی گرفته شدن می تواند دلایل متفاوتی داشته باشد از شباهت چهره شخصیت کمدی به شخصی دیگر، تا گیجی افراد مقابل وی که باعث اشتباه گرفته شدن او توسط آنها می‌شود.
دوست‌داران سینمای کمدی نمونه‌های بسیاری از این نوع را در میان آثار کمدی شاهد بوده اند که از آن میان می توان به فیلم «دی دی» مشابه آقای رئیس که بارها از صدا و سیما نیز پخش گردیده اشاره کرد.
در این وضعیت نمایشی معمولا شخصیت کمدی سعی می کند افراد مقابل خود را از سوتفاهم بیرون بیاورد اما موفق نمی شود و همین سوتفاهم باعث رقم خوردن حوادثی می شود که داستان را پیش می برد
سریال «مرد سه هزار چهره» به نویسندگی و کارگردانی مهران مدیری که تا کنون ۹ قسمتِ آن از شبکه سوم پخش شده، بر اساس وضعیت سوتفاهم شکل گرفته است.
این سریال که بر اساس دو سریال مرد هزار چهره ( ۱۳۸۷) و مرد دو هزار چهره ( ۱۳۸۸) ساخته شده، سعی دارد با قرار دادن شخصیت اصلی خود ( مسعود شصتچی ) در موقعیت‌هایی که حاصل سوتفاهم هستند؛ داستان خود را پیش ببرد.
مسعود شصتچی کارمند ساده بایگانی که عاشق «مهرو» همکار خود است و با او نامزد کرده، در آستانه ازدواج به جرم سرقت جعبه‌ای شیرینی دستگیر و به دلیل سوء سابقه‌ای که دارد دستگیر می شود و همراه با خارکویچ تبهکار مشهور و خطرناک صرب به زندان منتقل می شود.
اما حین انتقال به زندان اتوموبیل آنها مورد حمله سارقین قرار گرفته و او اشتباهی به جای خارکویچ دزدیده می شود و این آغاز سلسله ماجراهایی است که پیش می آید.
مهران مدیری که این بار خود سرپرستی نویسندگان را نیز بر عهده دارد، سعی می کند با بهره گیری از داشته های پیشین که از دو سریال «مرد هزار چهره» و «مرد دوهزار چهره: می‌آید، شخصیتی ساده لوح بسازد که جهانی بسیار محدود دارد.
هرچند به جرات می توان گفت که مسعود شصتچی دیگر مرزهای ساده لوحی را پشت سر گذاشته و جایی فراتر از مرزهای حماقت قرار گرفته است.
مهران مدیری که خود نیز نقش مسعود شصتچی را ایفا می کند، شخصیتی را می سازد که جهانش محدود به اداره و کاری است که انجام می دهد.
استفاده از کاربن به جای دستگاه کپی به شخصیت کهنه‌گرای مسعود شصتچی اشاره دارد که بسیار از جهان امروز و مناسبات موجود در آن فاصله دارد و قادر نیست خود را با مناسبات مدرن هم‌سو کند.
شوخی های کلامی که میان مسعود شصتچی و مهرو رد و بدل می شود، همگی گرد وسایل و ابزاری می گردد که به شغل آنها مرتبط است، شوخی های مانند_ استامپ من کیه و یا_ برای من منگنه شو. مدیری سعی دارد از این طریق به مخاطب خود بگوید که جهان این دو شخصیت محدود به اداره و کار آنهاست.
حتی تمامی اولین های مشترک مسعود و مهرو به کار آنها مرتبط است، مانند اولین استامپ مشترک. اولین منگنه مشترک و…
حتی دلخوری ها و دعواهای میان آنها نیز به شکلی به شغل آن دو باز می گردد، به عنوان مثال مهرو از اینکه مسعود متوجه عوض شدن مُهر او نشده از او دلگیر می شود.
این نکته که شغل افراد آنقدر بر زندگی آنها سایه بی‌افکند که حتی ویژگی‌های فردی آنها را تحت سلطه قرار دهد، خود نقدی بر ساختار سیستم اداری نیز محسوب می شود.
طرحی لباس و گریم مهران مدیری و بهی جدیدی در نقش مهرو سبابه چی به گونه‌ای است که سادگی شخصیت آنها را نمایش می دهد. مدیری از تمامی این نکات بهره می برد تا ساده لوحی شخصیت مسعود شصتچی منطقی جلوه کند.
کریستوفر ووگلر در کتاب سفر نویسنده خود معتقد بود که قهرمان داستان باید برای رسیدن به سر منزل مقصود مراحلی را پشت سر بگذارد که ووگلر آن را سفر قهرمانی نامید.
استیون کاپالن درکتاب سفر قهرمان کمدی به این نکته اشاره می کند که قهرمان کمدی نیز درست مانند قهرمان درام می تواند یک سفر قهرمانی را طی کند، لیکن نکته‌ای که قهرمان کمدی را از قهرمان درام متمایز می سازد، متفاوت بودن مراحلی است که باید پشت سر بگذارد.
از منظرکاپالن مرحله دنیای عادی در آثار کمدی مرحله‌ای است که قهرمان یا همان شخصیت اصلی در جهانی درب و داغان روزگار می گذراند اما از وخامت وضعیت خود بی خبر است.
همانطور که در سریال مرد سه هزار چهره نیز شاهد هستیم که مسعود شصتچی در جهانی بسته و فاقد عمق کافی زیست می کند، و تمام دنیای او به همان اتاق بایگانی اداره خلاصه شده است.حتی دلیل دستگیری مسعود شصتچی نیز بی خبری او از قیمت یک جعبه شیرینی است.
کاپالن معتقد است که پس از این وضعیت باید جهان شخصیت کمدی از تعادل خارج شود که کاپالن آن را مرحله ( چرا همچین شد) می‌نامد. در این مرحله قهرمان کمیک وارد جهانی می شود که نسبت به مناسبات موجود در آن هیچ شناختی ندارد.
همانطور که مسعود شصتچی نیز با ورود اجباری اش به دسته سارقین بانک خود را در چنین جهانی می یابد.
عنصر تصادف معمولا در کمدی نقش مهمی را ایفا می کند و مدیری نیز در اثر خود به کرات از این عنصر بهره می برد، اما استفاده مکرر از آن در برخی موارد همچون باز شدن چندباره درب گاوصندوق به صورتی اتفاقی منجر به از دست رفتن کاربرد اصلی این عنصر گشته و به کار لطمه وارد کرده است.
مهران مدیری در اثر خود می کوشد با ارجاع به آثار پیشین به وجاهت اثر خود بیافزاید، از خالکوبی نقشه سرقت بر پشت خارکویچ فرمانده سارقین گرفته که ارجاعی است به فرار از زندان سریال محبوب سال‌های گذشته گرفته تا نوبت گرفتن برای سرقت از بانک که ارجاعی است به پول را بردار و فرار کن اثر معروف وودی آلن.
اما متاسفانه در اکثر مواقع مدیری موفق نمی شود که از این ارجاعات در راستای ایجاد فضای کمیک به قدر کافی بهره ببرد.
البته ناگفته نماند که گاه نیز مدیری در بهره گیری از این ارجاعات موفق عمل می کند به عنوان مثال می توان به ارجاع به سریال اسپانیانی سرقت پول و نام گذاری سارقین به نام محله های تهران اشاره کرد که از ارجاعات موفق محسوب می شود.
این نکته که شمایل سارقین و رفتار های آنها بسیار به گروه تروریستی داعش شباهت دارد، دلیل منطقی پیدا نمی کند و این شباهت تنها در سطح شباهت ظاهری افراد باقی می ماند، زیرا حتی دلیلی که ماداروف یکی از سارقین با نقش آفرینی علیرضا مهران برای انجام این سرقت‌ها ذکر می کند،(مبارزه با نظام سرمایه داری ) بیش از آنکه به انگاره های فکری داعش و گروه‌های تروریستی بنیاد گرا شبیه باشد، به اندیشه چپ و انگاره های مارکسیستی نزدیک است.
کارگردانی مدیری در این سریال نکته خاصی در خود ندارد و اثر به عنوان اثری کمیک بیش از آنکه بر کیفیت بصری تکیه کند، تکیه بر شوخی های کلامی دارد.
سریال بازی های نسبتا قابل قبولی دارد بخصوص بازی بهی جدیدی در نقش مهرو و غلامرضا نیکخواه در نقش پدر مسعود شصتچی.
مشکل اصلی سریال مرد سه هزار چهره را می توان این مسئله دانست که مخاطب پس از مشاهده دو سریال موفق با همین ساختار روایت دیگر نکته جدیدی در سریال نمی یابد و سریال تنها به مجموعه‌ای از موقعیت‌های اشتباه تبدیل می شود.
به هر حال با توجه به این مسئله که «مرد سه هزار چهره» هنوز به ایستگاه پایان نرسیده است، نمی توان نسبت به آن نظری قطعی صادر کرد، پس در انتظار قسمت های بعدی می مانیم.
