از بروسلی تا عباس کیارستمی | معرفی فیلم‌هایی که پس از مرگ کارگردان تکمیل شدند

به گزارش سینما، رسانه فیلمزی در این مقاله به بررسی ۱۱ فیلم شاخص و با ارزش تاریخ سینما پرداخته است که با وجود درگذشت ناگهانی یا تراژیک کارگردان، به همت تهیه‌کنندگان، دوستان، جانشینان یا اعضای خانواده آن‌ها تکمیل شده و به اکران رسیدند.

• کارگردان: استنلی کوبریک
• بازیگران: تام کروز، نیکول کیدمن، سیدنی پولا
• سال اكران: ۱۹۹۹
• خلاصه داستان: یک پزشک نیویورکی پس از اینکه همسرش اعتراف می‌کند به مرد دیگری فکر کرده است، وارد یک سفر شبانه عجیب، مخفی و خطرناک روان‌شناختی می‌شود.
• علت مرگ کارگردان: کوبریک در سن ۷۰ سالگی بر اثر حمله قلبی در خواب درگذشت.

نحوه تکمیل فیلم پس از مرگ کارگردان: او تنها ۴ روز پس از نشان دادن نسخه نهایی تدوین‌شده به مدیران کمپانی وارنر برادرز فوت کرد. فیلم اساساً تمام شده بود، اما مراحل نهایی صداگذاری، تنظیم رنگ و برخی اصلاحات دیجیتالی ممیزی برای دریافت درجه سنی در آمریکا، بدون حضور او توسط استودیو انجام شد.

• کارگردان: اورسون ولز
• بازیگران: جان هیوستون، پیتر باگدانوویچ، اوجا کدار، دنیس هاپر
• سال اكران: ۲۰۱۸
• خلاصه داستان: این فیلم هجوآمیز، داستان روز آخر زندگی یک کارگردان کهنه‌کار هالیوود را روایت می‌کند که پس از سال‌ها تبعید به کشور بازگشته تا فیلم مدرن و جدید خود را کامل کند.
• علت مرگ کارگردان: ولز در سال ۱۹۸۵ بر اثر سکته قلبی درگذشت.

نحوه تکمیل فیلم پس از مرگ کارگردان: این اثر به جام مقدس سینما معروف است. ولز فیلم‌برداری را بین سال‌های ۱۹۷۰ تا ۱۹۷۶ انجام داد اما به دلیل مشکلات شدید مالی و حقوقی نیمه‌کاره راند. بیش از ۳۰ سال بعد، نتفلیکس با همکاری تیمی از تهیه‌کنندگان و با استفاده از یادداشت‌های دقیق ولز، سرانجام فیلم را تدوین و در سال ۲۰۱۸ منتشر کرد.

• کارگردان: ویلیام فریدکین
• بازیگران : کیفر ساترلند، جیسون کلارک، جک لیسی
• سال اكران: ۲۰۲۳
• خلاصه داستان: یک درام دادگاهی جذاب درباره محاکمه یک افسر نیروی دریایی که به دلیل رفتارهای بی‌ثبات ناخدا، کنترل کشتی را به دست گرفته است.
• علت مرگ کارگردان: ويليام فریدکین کارگردان فیلم معروف جن‌گیر در سن ۸۷ سالگی بر اثر نارسایی قلبی و ذات‌الریه فوت کرد.

نحوه تکمیل فیلم پس از مرگ کارگردان:‌ كارگردان پیش از مرگش تمام مراحل فیلم‌برداری را کامل کرده بود. پس از فوت او، همسرش شری لنسینگ به همراه تدوین‌گر فیلم، مراحل فنی پس از تولید را دقیقاً بر اساس دیدگاه هنری فریدکین جلو بردند تا فیلم آماده پخش در جشنواره ونیز شود.

• کارگردان: عباس کیارستمی
• بازیگران: این فیلم تجربی است و بازیگر محوری ندارد.
• خلاصه داستان: مجموعه‌ای از ۲۴ فیلم کوتاه چهار و نیم دقیقه‌ای که با الهام از تصاویر ثابت (شامل نقاشی‌ها و عکس‌های گرفته شده توسط خود کیارستمی) ساخته شده و تصور کارگردان از اتفاقات قبل و بعد از ثبت آن لحظه را به تصویر می‌کشد.
• علت مرگ کارگردان: کیارستمی در سال ۲۰۱۶ به دلیل بیماری و عوارض ناشی از جراحی‌های متعدد در پاریس درگذشت.

نحوه تکمیل فیلم پس از مرگ کارگردان: کیارستمی در آخرین ماه‌های عمرش روی این پروژه کار می‌کرد. پس از درگذشت او، پسرش احمد کیارستمی با تکیه بر راش‌ها و دستورالعمل‌های پدرش، کار روی جلوه‌های دیجیتالی و تدوین نهایی را به پایان رساند تا فیلم در جشنواره کن ۲۰۱۷ اکران شود.

• کارگردان: رابرت آلتمن
• بازیگران: مریل استریپ، لیلی تاملین، وودی هرلسون، لیندسی لوهان، تامی لی جونز
• سال اكران: ۲۰۰۶
• خلاصه داستان: نگاهی طنزآمیز و تلخ به پشت صحنه آخرین اجرای یک برنامه رادیویی سنتی و مشهور زنده، پیش از تعطیلی همیشگی آن توسط یک شرکت خریدار.
• علت مرگ کارگردان: آلتمن در سن ۸۱ سالگی بر اثر سرطان خون(لوکمی) درگذشت.

نحوه تکمیل فیلم پس از مرگ کارگردان: آلتمن که می‌دانست وضعیت سلامتش وخیم است، برای جلب رضایت شرکت‌های بیمه، پل توماس اندرسون را به عنوان «کارگردان پشتیبان» استخدام کرد. آلتمن فیلم‌برداری را خودش تمام کرد اما در مراحل تدوین از دنیا رفت و تیمی به رهبری اندرسون مراحل فنی را به اتمام رساندند.

• کارگردان: کینجی فوکاساکو
• بازیگران: تاتسویا فوجیوارا، آی مائدا، بیت تاکشی
• سال اكران: ۲۰۰۳
• خلاصه داستان: در ادامه‌ قسمت اول، دانش‌آموزان بازمانده این بار در قالب یک گروه ضددولتی مجبور به مبارزه مسلحانه مرگبار با دولت می‌شوند.
• علت مرگ کارگردان: فوکاساکو مدت کوتاهی پس از آغاز فیلم‌برداری، بر اثر سرطان پروستات درگذشت.

 نحوه تکمیل فیلم پس از مرگ کارگردان: این کارگردان بزرگ ژاپنی تنها موفق به ضبط یک سکانس کوتاه شده بود. پس از مرگ او، پسرش کنتا فوکاساکو نویسنده فیلم‌نامه صندلی کارگردانی را تصاحب کرد و فیلم را به عنوان ادای احترامی به پدرش به پایان رساند.

• کارگردان: ارنست لوبیچ
• بازیگران: بتی گریبل، داگلاس فربنکس جونیور، سزار رومرو
• سال اکران: ۱۹۴۸
• خلاصه داستان: یک فیلم موزیکال کمدی درباره حاکم یک قلعه اروپایی که روح اجدادش از قاب نقاشی بیرون می‌آیند تا به او در نجات قلعه کمک کنند.
• علت مرگ کارگردان: لوبیچ تنها ۸ روز پس از شروع فیلم‌برداری بر اثر حمله قلبی درگذشت.

نحوه تکمیل فیلم پس از مرگ کارگردان: دوست و همکار او، اتو پرمینجر، بلافاصله هدایت پروژه را بر عهده گرفت و فیلم‌برداری را تا آخر پیش برد. پرمینجر به نشان احترام به لوبیچ، نام خود را از عنوان کارگردان حذف کرد تا فیلم کاملاً به نام خود ارنست لوبیچ ثبت شود.

• کارگردان: جان هیوستون
• بازیگران: آنجلیکا هیوستون، دونال مک‌کان، ماری کین
• سال اكران: ۱۹۸۷
• خلاصه داستان: اقتباسی وفادارانه از داستان کوتاه جیمز جویس که ماجرای یک مهمانی شام در دوبلین اوایل قرن بیستم و مواجهه یک زوج با رازها و حسرت‌های گذشته را روایت می‌کند.
• علت مرگ کارگردان: هیوستون سال‌ها از بیماری شدید ریوی رنج می‌برد و پیش از اکران نهایی فیلم فوت کرد.

نحوه تکمیل فیلم پس از مرگ کارگردان: هیوستون فیلم را در شرایطی سخت و با کپسول اکسیژن کارگردانی کرد. فیلم‌نامه توسط پسرش تونی نوشته شده بود و دخترش آنجلیکا در آن بازی می‌کرد. پس از فوت وی در مرحله پس از تولید، فرزندانش کارهای نهایی فنی فیلم را انجام دادند.

۹. فیلم «باد صبا»، (The Lovers' Wind / Bad-e Saba )

• کارگردان: آلبرت لاموریس
• گویندگی: نسخه فارسی منوچهر انور، نسخه انگليسی اورسن ولز
• سال اكران: ۱۹۷۸
• خلاصه داستان: مستندی شاعرانه و فوق‌العاده زیبا که با دوربین هلیکوپتر، مناظر، جغرافیا، تاریخ و فرهنگ ایران را از زاویه بالا به تصویر می‌کشد.
• علت مرگ کارگردان: لاموریس هنگام فیلم‌برداری این مستند در ایران، بر اثر سقوط هلیکوپتر در دریاچه سد کرج کشته شد.

نحوه تکمیل فیلم پس از مرگ کارگردان: پس از این حادثه تلخ در سال ۱۳۴۹، بر اساس یادداشت‌های باقی‌مانده از لاموریس و راش‌های ضبط‌شده، همسر و فرزند او با همکاری وزارت فرهنگ و هنر ایران پروژه را تدوین و تکمیل کردند و فیلم در سال ۱۹۷۸ نامزد اسکار شد.

۱۰. فیلم «سالو» یا «۱۲۰ روز در سودوم»،( Salò, or the ۱۲۰ Days of Sodom )

• کارگردان: پیر پائولو پازولینی
• بازیگران: پائولو بوناچلی، جورجو کاتالدی، اومبرتو پائولو کوینتاواله
• خلاصه داستان: اقتباسی تند و بسیار جنجالی از کتاب مارکی دو ساد که در دوران فاشیسم ایتالیا روایت می‌شود و فساد و بی‌رحمی طبقه حاکم را نقد می‌کند.
• علت مرگ کارگردان: پازولینی مدت کوتاهی پس از پایان فیلم‌برداری به شکل وحشتناکی به قتل رسید.

نحوه تکمیل فیلم پس از مرگ کارگردان: از آنجا که فیلم‌برداری کاملاً به پایان رسیده بود، دوستان نزدیک پازولینی از جمله تهیه‌کننده اثر، کارهای مربوط به میکس صدا و صداگذاری نهایی فیلم را طبق برنامه‌ریزی‌های قبلی پازولینی جلو بردند و فیلم تنها سه هفته پس از مرگ او اکران شد.

• کارگردان: هربرت سلپین
• بازیگران: سیبیل اسمیت، هانس نیلسن، کریستن هایبرگ
• سال اكران: ۱۹۴۳
• خلاصه داستان: نسخه‌ای تبلیغاتی و سیاسی از داستان غرق شدن تایتانیک که توسط نازی‌ها برای زیر سوال بردن بریتانیا و سرمایه‌داری ساخته شد.
• علت مرگ کارگردان: سلپین در حین فیلم‌برداری به دلیل انتقاد از افسران ارتش نازی توسط گشتاپو دستگیر شد و روز بعد جسد حلق‌آویز شده او در سلول پیدا شد.

نحوه تکمیل فیلم پس از مرگ کارگردان: پس از مرگ سلپین، کارگردانی به نام ورنر کلینگر بدون اینکه نامش در تیتراژ بیاید پروژه را طبق برنامه‌های قبلی جلو برد و آن را تمام کرد.

 ۱۲. فیلم «سخت است خدا بودن»،( Hard to Be a God )

• کارگردان: آلکسی ژرمن
• بازیگران: لئونید یارمولنیک، یوری تسوریلو، الکساندر چوتکو، یوری تاراسوف
• سال اکران :۲۰۱۳
• خلاصه داستان: در سیاره‌ای دورافتاده که تمدنش در قرون وسطی متوقف شده، گروهی از دانشمندان زمینی زندگی مردم را زیر نظر دارند اما اجازه دخالت در سرنوشت آن‌ها را ندارند. یکی از آن‌ها که در میان مردم با نام دون رومـاتا زندگی می‌کند، به تدریج درگیر خشونت و استبداد این جهان می‌شود.
• علت مرگ کارگردان: آلکسی ژرمن در فوریه ۲۰۱۳ و در حالی که فیلم هنوز تکمیل نشده بود، درگذشت.

نحوه تکمیل فیلم پس از مرگ کارگردان: ژرمن سال‌ها روی این پروژه کار کرده بود و بخش عمده فیلم‌برداری و تدوین را خودش انجام داده بود، اما پیش از پایان مراحل نهایی صداگذاری درگذشت. پس از مرگ او، همسرش سوتلانا کارمالیتا و پسرش آلکسی ژرمن جونیور، که خود فیلم‌ساز بود، مراحل پایانی پس‌تولید و میکس صدا را بر اساس کار باقی‌مانده پدر به پایان رساندند. فیلم در سال ۲۰۱۳ در جشنواره فیلم رم به نمایش درآمد و به عنوان آخرین اثر ژرمن شناخته شد.

• کارگردان: علی سجادی حسینی، فرید سجادی حسینی
• بازیگران: احمد نجفی، داوود رشیدی، حسین ملاقاسمی، سیامک اطلسی
• سال اکران: ۱۳۷۳ / ۱۹۹۴
• خلاصه داستان: گروهی پنج‌نفره از تکاوران ایرانی برای انجام مأموریتی برون‌مرزی وارد خاک عراق می‌شوند، اما در همان ابتدای عملیات با گروهی عراقی روبه‌رو می‌شوند که در حال شکنجه دو اسیر هستند و ناچار می‌شوند با آنها درگیر شوند.
• علت مرگ کارگردان: علی سجادی حسینی در ۲۶ مهر ۱۳۷۳، هنگام فیلم‌برداری «خط آتش» در اراک، در جریان تمرین یک صحنه با سلاح گرم بر اثر شلیک گلوله واقعی کشته شد. گلوله‌ای که قرار بود مشقی باشد، به اشتباه جنگی بود و به سر کارگردان اصابت کرد.

نحوه تکمیل فیلم پس از مرگ کارگردان: در زمان مرگ سجادی حسینی، فیلم هنوز به پایان نرسیده بود. پس از این حادثه، برادرش فرید سجادی حسینی ادامه کارگردانی و فیلم‌برداری را بر عهده گرفت و فیلم را به پایان رساند.

به این ترتیب، «خط آتش» به یکی از نمونه‌های تلخ سینمای ایران تبدیل شد که در آن فیلمساز در میانه ساخت اثر جان خود را از دست داد، اما پروژه با کمک نزدیکانش ادامه پیدا کرد و به نمایش رسید.

۱۴. فیلم «بازی مرگ»،( Game of Death )

• کارگردان: بروس لی
• بازیگران: بروس لی، جیمز تین، چیه یوآن، دن اینوسانتو، جیحان جائه، کریم عبدالجبار
• سال اکران: ۱۹۷۸
• خلاصه داستان: یک رزمی‌کار حرفه‌ای وارد ساختمانی چندطبقه می‌شود و در هر طبقه باید با مبارزی متفاوت روبه‌رو شود. ایده اصلی فیلم بر پایه مبارزه‌ای مرحله‌به‌مرحله طراحی شده بود که هر طبقه نمادی از یک سبک و فلسفه رزمی متفاوت بود.
• علت مرگ کارگردان: بروس لی در ۲۰ ژوئیه ۱۹۷۳، در ۳۲سالگی، بر اثر ورم مغزی ناشی از تجمع مایع در مغز درگذشت. در آن زمان «بازی مرگ» هنوز ناتمام بود.

نحوه تکمیل فیلم پس از مرگ کارگردان: لی در سال ۱۹۷۲ فیلم‌برداری «بازی مرگ» را آغاز کرده بود و بیش از ۱۲۰ دقیقه فیلم خام از پروژه گرفته شد، اما تولید را برای ساخت «اژدها وارد می‌شود» متوقف کرد. پس از مرگ او، رابرت کلوز، کارگردان «اژدها وارد می‌شود»، مأمور شد فیلم را با استفاده از بخش‌هایی از فیلم‌برداری اصلی لی، بدل‌های چهره و بدن و فیلم‌برداری‌های جدید تکمیل کند. نتیجه، فیلمی بود که در سال ۱۹۷۸، پنج سال پس از مرگ لی، اکران شد اما بخش قابل توجهی از داستان و ساختار آن با طرح اصلی او تفاوت داشت.

 بررسی فیلم‌هایی که شرح آن رفت، نشان می‌دهند که مرگ یک کارگردان لزوما به معنای پایان یک فیلم نیست. گاهی اثری که خالق اصلی‌اش دیگر فرصت دیدن نسخه نهایی آن را پیدا نکرده، به کمک همکاران، دوستان، اعضای خانواده یا کارگردانان دیگر ادامه پیدا می‌کند و سرانجام به همان شکلی که برایش سال‌ها تلاش شده، به دست تماشاگران می‌رسد.

در بعضی موارد، مانند «سوی دیگر باد» و «سخت است خدا بودن»، این فرایند حتی سال‌ها پس از مرگ کارگردان ادامه پیدا کرده است.

با این حال، تکمیل چنین فیلم‌هایی همیشه صرفاً یک مسئله فنی نیست. پرسش مهم‌تر این است که تا چه اندازه می‌توان اثری را که بدون حضور خالق اصلی به پایان رسیده، همچنان فیلم او دانست. پاسخ هرچه باشد، این نمونه‌ها نشان می‌دهند که گاهی یک اثر هنری می‌تواند از مرگ سازنده‌اش عبور کند و زندگی مستقل خود را ادامه دهد.

در نهایت، آنچه باقی می‌ماند فقط یک فیلم نیست، بلکه ردپای آخرین تصمیم‌ها، نگاه و جهان‌بینی فیلم‌سازی است که دیگر فرصت نداشت اثرش را به پایان برساند.