سانس آخر هفته ۶ | دو فیلم و یک مینیسریال پارودی رودهبرکننده!
یکی از خلاقانهترین شیوههای خنداندن تماشاگر پارودی (Parody) است: یعنی بازآفرینی ژانرها و کلیشههای آشنا در قالبی اغراقآمیز و کمیک. آثاری که با هوش سرشار و رویکرد طعنهآمیز بیرحمانهشان، شناختی عمیق از قراردادهای روایی و بصری هم ارائه میدهند و با آشناییزدایی، باعث میشوند که این قراردادها را جور دیگری ببینیم. سه اثری که برای این شماره از سری مقالههای «سانس آخر هفته» انتخاب کردهام، از هوشمندانهترین پارودیهای تاریخ سینما و تلویزیوناند که هنگام تماشا کردنشان، سخت میشود لبخند را از چهرهتان جدا کرد!
شوالیههای بامزهای که اسطورهی «شاه آرتور» را به سخره میگیرند، مجموعهای کوتاه اما جریانساز که قواعد سریالهای جنایی را دست میاندازد و در نهایت، کمدی ترسناکی که زامبیها را اسباب خنده میکند. بهترتیب دربارهی این سه اثر صحبت کردم؛ فیلم مانتی پایتون و جام مقدس (Monty Python and the Holy Grail) به کارگردانی تری گیلیام و تری جونز، مینیسریال جوخهی پلیس! (!Police Squad)، اثر جری زاکر، جیمز آبراهام و دیوید زاکر و فیلم شاون مردگان (Shaun of the Dead) به کارگردانی ادگار رایت.
فیلم مانتی پایتون و جام مقدس
فیلم Monty Python and the Holy Grail
- کارگردانان: تری گیلیام، تری جونز
- بازیگران: گراهام چپمن، تری جونز، جان کلیز
- سال اکران: ۱۹۷۵
خلاصهی داستان: شاه آرتور و شوالیههاش در جستجوی جام مقدس راهی سفری میشوند؛ اما این سفر بهجای حماسهای باشکوه، مجموعهای از موقعیتهای مضحک و غیرمنتظره میسازد.
مانتی پایتون و جام مقدس شاهکاری در عرصهی کمدی پارودی است که کلیشههای فیلمهای قرون وسطایی را با ظرافتی هوشمندانه دست میاندازد. تری گیلیام و تری جونز با بودجهای ناچیز، موفق شدند اثری خلق کنند که محدودیتهای مالی را به فرصتی برای خلاقیت تبدیل میکند. فیلمبرداری تری بدفورد با استفاده از نور طبیعی و لوکیشنهای واقعی اسکاتلند، فضایی اصیل خلق میکند که در تضادی مضحک با محتوای پوچ و غیرمنطقی فیلم قرار دارد!
فیلم نبوغآمیز گیلیام، عمدا قراردادهای سینمایی را نقض میکند. از جزئیات بیربطی که باورپذیری جهان داستان را عمدا مخدوش میکنند، تا پایان آنتیکلایمکتیک؛ همهچیز حملهای است به انتظارات مخاطب! تیم بازیگری با ایفای چند نقش و تسلط بر کمدی موقعیت، آنقدر تماشاگر را میخندانند که توصیف «رودهبرکننده»، چندان انتزاعی به نظر نرسد!
Monty Python and the Holy Grail فراتر از یک کمدی ساده، نقدی هوشمندانه بر تاریخنگاری، اسطورهسازی و همچنین، سینما به عنوان یک رسانه است. فیلم، به کمک تکنیکهایی مثل شکستن دیوار چهارم و همچنین نوعی خودآگاهی کلی، تاثیری ماندگار بر کمدیهای پس از خود میگذارد. گیلیام، علاوه بر سرگرم کردن بیننده، او را وادار به بازاندیشی دربارهی شیوههای روایتگری سینمایی و انتظارات ژانری میکند. در حقیقت، مانتی پایتون و جام مقدس باعث میشود که ابتدا به انتظاراتمان حسابی بخندیم و بعد به این فکر کنیم که اصلا چرا چنین انتظاراتی داشتیم؟!
مینیسریال جوخهی پلیس!
مینیسریال !Police Squad
- خالقان: جری زاکر، جیم آبراهامز، دیوید زاکر
- بازیگران: لسلی نیلسن، آلن نورث
- سال پخش: ۱۹۸۲
خلاصهی داستان: مجموعهای کوتاه و ششقسمتی که ماجراهای کارآگاه فرانک دربین و همکاراناش در ادارهی پلیس را دنبال میکند. داستانهایی که در ظاهر شبیه سریالهای جنایی جدیاند؛ اما به شکلی اغراقآمیز و کمدی روایت میشوند.
جوخهی پلیس! یکی از هوشمندانهترین پارودیهای تلویزیونی تاریخ است که عمری کوتاه و میراثی مانا داشت. جری زاکر، جیم آبراهامز و دیوید زاکر با الهام از سریالهای پلیسی کلاسیک، اثری خلق کردند که کلیشههای ژانر را عمیقا میشناسد و همین شناخت را برای دست انداختنشان به کار میگیرد. طراحی بصری سریال عمدا شبیهسازی دقیقی از سریالهای جدی دهههای ۵۰ و ۶۰ است؛ اما محتوا کاملا سورئال و ابسورد!
لسلی نیلسن در نقش فرانک دربین پرفورمنسی درخشان ارائه میدهد؛ بازیگری که با جدیت مطلق، ابلهانهترین موقعیتها را اجرا میکند! این تضاد میان فرم و محتوا، محور اصلی کمدی سریال است. متنهای هر قسمت، روی شوخیهای تکرارشوندهای بنا شدهاند که اصلیترینشان، بازی با کلمات است. علاوهبراین، سریال شوخیهای بصری خلاقانه و ارجاعات فرهنگی زیادی هم دارد که هر بار تماشا، جزئیات جدیدشان را آشکار میسازد.
تکنیکهای کمدی !Police Squad شامل استفاده از کلیشههای بصری تلویزیون (مثل فریز کردن تصویر در پایان هر قسمت)، اغراق در افکتهای صوتی و تضادهای منطقی است. موسیقی ایرا نیوبورن نیز با تقلید دقیق از ساندترکهای سریالهای جدی، لایه دیگری از پارودی اضافه میکند. جای تعجبی هم ندارد که این انفجار نبوغآمیز خلاقیت کمیک، در این نقطه متوقف نشد و مجموعهی تفنگ عریان (Naked Gun) را بهوجود آورد؛ مجموعهای که امسال با بازی لیام نیسن احیا شد. تماشای ۶ قسمت کمتر از ۳۰ دقیقهای این مینیسریال دوستداشتنی و خلوضع را از دست ندهید!
فیلم شاونِ مردگان
فیلم Shaun of the Dead
- کارگردان: ادگار رایت
- بازیگران: سایمون پگ، نیک فراست
- سال اکران: ۲۰۰۴
خلاصهی داستان: شان، مردی عادی و بیهدف در لندن، وقتی ناگهان شهر به تسخیر زامبیها درمیآید، تصمیم میگیرد همراه دوستاناش برای بقا و نجات نامزدش تلاش کند.
احتمالا اینیکی را دیده باشید و اگر ندیدهاید، حتما سراغاش بروید! شاون مردگان فیلمی بود که نام ادگار رایت را بر سر زبانها انداخت؛ نمونهای عالی از ژانر زام-کام (zombie-comedy) که با مهارتی ویژه ساخته شده است. این فیلم پارودی هوشمندانهای از فیلمهای زامبی جرج رومرو و دنی بویل است؛ مسئلهای که حتی به نامگذاری فیلم هم راه یافته. ترکیب کمدی بصری و جلوههای ویژهی میدانی، فضایی میسازد که هم ترسناک است و هم خندهدار.
Shaun of the Dead آغازگر «سهگانه کورنتو» ادگار رایت بود و به یکی از کمدیهای کالت دههی نخست هزارهی سوم تبدیل شد. فیلم در عین پایبندی به قواعد ژانر زامبی (از حملهی گروهی مردگان متحرک تا محاصره شدن اعضای گروه بازماندگان در فضایی محدود)، این عناصر را با موقعیتهای روزمره و کمدی بریتانیایی ترکیب میکند. رایت با تدوین انرژیک، استفادهی خلاقانه از موسیقی و قاببندیهای هوشمندانه، تجربهای مفرح خلق کرده است که در لایهای عمیقتر، تصویری از نسلی سرگشته و بیهدف در آغاز هزارهی جدید را ارائه میدهد.