لیست فیلم‌های نولان | فیلمسازِ معاصر که زمان، واقعیت و رویا در سینما می‌داند

به گزارش فیلمزی، کریستوفر نولان یکی از معدود فیلمسازانی است که توانسته در طول بیش از دو دهه فعالیت حرفه‌ای، جایگاهی کم‌نظیر در سینمای جهان به دست آورد.

او از یک فیلمساز مستقل با بودجه‌ای چند هزار دلاری به کارگردانی تبدیل شد که بزرگ‌ترین استودیوهای هالیوود برای ساخت پروژه‌هایش سرمایه‌گذاری می‌کنند. ویژگی اصلی سینمای نولان، ترکیب ایده‌های پیچیده فلسفی و علمی با ساختارهای روایی جذاب و سینمایی است. رویکردی که باعث شده فیلم‌های او هم مورد توجه منتقدان قرار گیرد و هم میلیون‌ها مخاطب را به سالن‌های سینما بکشاند.

نولان از پدری انگلیسی و مادری آمریکایی در لندن متولد شد و بخشی از نوجوانی خود را در شیکاگو گذراند؛ شهری که معماری آن بعدها بر نگاه بصری او تأثیر زیادی گذاشت. او در دانشگاه کالج لندن، ادبیات انگلیسی خواند و به رغم علاقه شدیدش به فیلمسازی، سینما را به عنوان رشته دانشگاهی انتخاب نکرد. نولان معتقد بود مطالعه ادبیات به او کمک می‌کند درک عمیق‌تری از داستان، ساختار روایت و شخصیت‌پردازی پیدا کند.

• سال تولید: ۱۹۹۷
• بازیگر: جرمی تئوبالد
• داستان فیلم: یک مرد مضطرب در یک آپارتمان کوچک به دنبال کشتن حشره‌ای است که به روی کف زمین حرکت می‌کند. اما آن حشرهٔ کوچک، نسخهٔ کوچک‌تری از خود فرد است و وقتی کفشش را برای کشتن آن رویش می‌زند…

او در دوران دانشگاه، ساخت فیلم‌های کوتاه را آغاز کرد. آثاری مانند حشره (Doodlebug) نشان داد که دغدغه‌های اصلی سینمای آینده او از همان ابتدا شکل گرفته بود. موضوعاتی مانند هویت، چندلایه بودن واقعیت و مرز میان ذهن و جهان بیرونی.

در همین دوران، او با اما توماس آشنا شد. تهیه‌کننده‌ای که بعدها شریک حرفه‌ای او شد و تقریباً در ساخت تمام آثار مهم نولان نقش داشت.

• بازیگران: جرمی توبالد، آلکس هاو، لوسی راسل، جان نولان
• سال تولید: ۱۹۹۸
• مشخصات فیلم: یک فیلم درام دلهره آور است که به صورت ۱۶ میلی‌متری و سیاه و سفید ساخته شده و همه روایت در خیابان‌های لندن می‌گذرد.

نخستین فیلم بلند نولان، تعقیب (Following)، در سال ۱۹۹۸ با بودجه‌ای کمتر از شش هزار دلار ساخته شد. به دلیل محدودیت مالی، فیلمبرداری تنها در تعطیلات آخر هفته انجام شد و تولید آن نزدیک به یک سال طول کشید. فیلم با نگاتیو ۱۶ میلی‌متری و به صورت سیاه‌وسفید ساخته شد، اما همین محدودیت‌ها به شکل‌گیری فضایی خاص و رازآلود کمک کرد. فیلم تعقیب  توانایی نولان در روایت داستان‌های غیرخطی را نشان داد و مسیر او را برای ساخت فیلم بعدی هموار کرد.

• بازیگران: گای پیرس، کری ان ماس، جو پانتولیانو و ماریان مولرلایلی
• سال تولید: ۲۰۰۰
• مشخصات فیلم: فیلمی نئو نوآر و روانشناسانه است که نولان فیلم‌نامه را بر پایهٔ داستان کوتاهی از برادرش، جاناتان نوشته‌ است.

موفقیت فیلم تعقیب (Following) باعث شد نولان به داستان کوتاه برادرش، جاناتان نولان، با عنوان Memento Mori توجه کند.

نتیجه این همکاری، فیلم یادگاری (Memento) در سال ۲۰۰۰ بود؛ اثری که خیلی زود به یکی از مهم‌ترین فیلم‌های آغاز قرن بیست‌ویکم تبدیل شد. فیلم داستان مردی با حافظه کوتاه‌مدت آسیب‌دیده، با ساختار روایی معکوس را روایت و مخاطب را وادار می‌کند مانند شخصیت اصلی، حقیقت را قطعه‌قطعه کشف کند. ممنتو نامزد دو جایزه اسکار شد و نام نولان را در سطح جهانی مطرح کرد. 

• بازیگران: آل پاچینو، رابین ویلیامز، هیلاری سوانک، مورا تیرنی، مارتین داناوان، نیکی کت
• سال تولید: ۲۰۰۲
• مشخصات فیلم: فیلمی آمریکایی از ژانر نئو-نوآر و دلهره‌آور روان‌شناختی است.

نولان پس از موفقیت ممنتو، نولان برای وارد هالیوود نیاز به گذراندن امتحانی داشت که بسیاری پیش از او، این امتحان را از سر گذرانده بودند. هالیوود می‌خواهد بداند آیا فیلمساز تازه‌کار از پس انجام یک پروژه مستقل و هالیوودی بر می‌آید یا خیر.

امتحان نولان، فیلم بیخوابی(Insomnia) بود که  با بازی آل پاچینو، رابین ویلیامز و هیلاری سوانک ساخت شد. موفقیت این فیلم نشان داد که او علاوه بر ساخت آثار مستقل، توانایی مدیریت پروژه‌های بزرگ استودیویی را نیز دارد.

• بازیگران: کریستین بیل، مایکل کین، لیام نیسون، کیتی هلمز، گری اولدمن، کیلین مورفی، تام ویلکینسون، روتخر هاور، کن واتانابه و مورگان فریمن
• سال تولید: ۲۰۰۵
• مشخصات فیلم: فیلمی ابرقهرمانی بر پایه شخصیت بتمن دی‌سی کامیکس است.  

در سال ۲۰۰۵، نولان با فیلم بتمن آغاز می‌کند (Batman Begins) مسیر فیلم‌های ابرقهرمانی را تغییر داد.

او به جای ساخت یک فیلم فانتزی درباره بتمن، تلاش کرد داستانی واقع‌گرایانه درباره ترس، آسیب‌های روانی و شکل‌گیری یک قهرمان روایت کند. کریستین بیل برای نقش بروس وین انتخاب شد و بازیگرانی مانند مایکل کین و کیلین مورفی نیز به جمع همکاران ثابت نولان پیوستند. یکی از ویژگی‌های مهم بتمن آغاز می‌کند، استفاده گسترده از جلوه‌های عملی، طراحی صحنه‌های واقعی و حداقل استفاده از جلوه‌های کامپیوتری بود. این رویکرد بعدها به یکی از امضاهای اصلی سینمای نولان تبدیل شد. موفقیت فیلم، راه را برای ساخت دو قسمت بعدی سه‌گانه بتمن هموار کرد.

• بازیگران: هیو جکمن، کریستین بیل
• سال تولید: ۲۰۰۶
• مشخصات فیلم: این فیلم بر پایه رمانی به همین نام نوشته کریستوفر پریست ساخته شده است و داستان دو تردست رقیب را در دوره ویکتوریای لندن روایت می‌کند. آنها با وسواسِ خلق بهترین نمایش تردستی صحنه‌ای، درگیر یک بازی رقابتی با نتایج مرگبار می‌شوند.

پیش از ساخت قسمت دوم سه‌گانه بتمن، نولان فیلم پرستیژ (Prestige) را ساخت. داستانی درباره رقابت دو شعبده‌باز که در لایه‌های عمیق‌تر درباره فریب، وسواس و ماهیت سینما صحبت می‌کند. او معتقد است سینما نیز نوعی شعبده‌بازی است؛ هنری که با تصاویر متوالی، توهم واقعیت را خلق می‌کند.

• بازیگران: کریستین بیل، مایکل کین، هیث لجر، گری اولدمن، آرون اکهارت، مگی جیلنهال و مورگان فریمن
• سال تولید: ۲۰۰۸
• مشخصات فیلم: این فیلم دومین فیلم در سه‌گانه شوالیه تاریکی به‌شمار می‌رود. در داستان فیلم، ابرقهرمان بتمن، ستوان پلیس جیمز گوردون و دادستان ناحیه‌ای هاروی دنت برای از بین بردن جرائم سازمان‌یافته در گاتهام سیتی متحد می‌شوند، اما کوشش آنها با مداخله مغز متفکر آنارشیستی یعنی جوکر که در پی آزمایش این است که بتمن تا کجا پیش خواهد رفت تا شهر را از هرج و مرج کامل نجات دهد، بی‌نتیجه می‌ماند.

اما نقطه اوج دوران بتمن نولان، شوالیه تاریکی (Dark knight) بود. این فیلم نه‌تنها یکی از بهترین آثار ابرقهرمانی تاریخ سینما محسوب می‌شود، بلکه استاندارد جدیدی برای این ژانر ایجاد کرد. این فیلم همچنین تبدیل به اولین فیلمی شد که در آن  از دوربین‌های آیمکس  استفاده  شد که تا پیش از آن در هیچ فیلم بزرگ هالیوودی امتحان نشده بود.

شوالیه تاریکی به دلیل استفاده از  جلوه‌های بصری گسترده و طراحی شخصیت جوکر با بازی هیث لجر، فیلم را به یک پدیده فرهنگی تبدیل کرد. لجر پس از مرگش جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد را دریافت کرد و شخصیت جوکر او به یکی از ماندگارترین شخصیت‌های تاریخ سینما تبدیل شد.

نولان سال ۲۰۱۲، سه‌گانه بتمن را با شوالیه تاریکی برمی‌خیزد (The Dark Knight Rises) به اتمام رساند.

او در افتتاحیه فیلم، یعنی صحنه ربودن هواپیما، یکی از نمونه‌های بدیل استفاده از بدلکاری‌های واقعی را به نمایش گذاشت. او مانند همیشه ترجیح داد تا جای ممکن به جای جلوه‌های کامپیوتری، صحنه‌ها را در دنیای واقعی اجرا کند. شوالیه تاریکی برمی‌خیزد با وجود حادثه تلخ تیراندازی در سینمای شهر اورورا در زمان اکران، موفقیتی بزرگ در گیشه به دست آورد و بیش از یک میلیارد دلار فروخت. این فیلم سه‌گانه بتمن نولان را با پایانی موفق به پایان رساند.

تقریبا یک دهه قبل هالیوود با شک و تردید او را به آغوش خود دعوت کرد؛ حال در یک قمار بزرگ حاضر می‌شود برای فیلمی که نه اقتباسی از یک اثر شناخته‌شده و نه متعلق به یک مجموعه سینمایی است بودجه‌ایی معادل ۱۵۰ میلیون دلار به نولان تقدیم ‌کند تا او یکی از جاه‌طلبانه‌ترین پروژه‌های خود را کلید بزند.

• بازیگران: لئوناردو دی‌کاپریو، کن واتانابه، جوزف گوردون لویت، ماریون کوتیار، الیوت پیج، تام هاردی، دیلیپ رائو، کیلین مورفی، تام برنگر و مایکل کین
• سال تولید: ۲۰۱۰
• مشخصات فیلم: یک فیلم اکشن علمی تخیلی است. نولان تهیه‌کنندگی این فیلم را با همسرش اماتوماس انجام می‌دهد. این فیلم داستان یک دزد حرفه‌ای را تعریف می‌کند که با نفوذ به ضمیر ناخودآگاه افراد، افکار آن‌ها را می‌دزد.

تلقین (Inception)، فیلمی که نزدیک به یک دهه برای نوشتن فیلمنامه آن زمان صرف کرده بود. داستان گروهی متخصص را روایت می‌کند که توانایی ورود به رویاهای دیگران و استخراج اطلاعات از ذهن آن‌ها را دارند. اما در پشت این داستان علمی‌تخیلی، فیلم درباره موضوعاتی مانند خاطره، احساس گناه، عشق و مرز میان واقعیت و خیال است.

فیلم پر از جزئیات و ارجاعات روان‌شناسی است. از انتخاب اسم‌ها که ترکیب حروف اول ‌آن‌ها کلمه DREAMS  (رویا‌ها) را می‌سازد بگیرید تا استفاده از کلمه توتم که اشاره به روانشناسی فروید در مورد ناخودآگاه دارد. فیلم توانست علاوه بر موفقیت تجاری و هنری تبدیل به یکی از مهم‌ترین فیلم‌های کالت ابتدای قرن ۲۱ شود.

• بازیگران: متیو مک‌کانهی، ان هتوی، جسیکا چستین، بیل اروین، الن برستین، و مایکل کین
• سال تولید: ۲۰۱۴
• مشخصات فیلم: فیلمی علمی-تخیلی و حماسی است. داستان فیلم در آینده‌ای ویران‌شهری جریان دارد. جایی که زمین بر اثر آفت‌های گسترده و قحطی فاجعه‌بار رو به نابودی است و گروهی از فضانوردان برای یافتن خانه‌ای جدید برای بشریت، راهی سفری در فضا می‌شوند.

فیلم «میان‌ستاره‌ای: (Interstellar) ادای دینی به «اودیسه فضایی: ۲۰۰۱» کوبریک است. داستان فیلم درباره گروهی از فضانوردان است که برای یافتن خانه‌ای جدید برای بشریت، سفری میان‌ستاره‌ای را آغاز می‌کنند.

نولان برای افزایش دقت علمی فیلم، از فیزیکدان برجسته کیپ تورن به عنوان مشاور علمی استفاده کرد. تورن بعدها در سال ۲۰۱۷ به دلیل پژوهش‌هایش درباره امواج گرانشی جایزه نوبل فیزیک دریافت کرد. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای فیلم، طراحی سیاه‌چاله «گارگانتوا» بود. گروه جلوه‌های ویژه با استفاده از محاسبات علمی کیپ تورن، تصویری خلق کردند که در زمان خود یکی از دقیق‌ترین نمایش‌های سینمایی یک سیاه‌چاله محسوب می‌شد. موسیقی هانس زیمر نیز به یکی از عناصر ماندگار فیلم تبدیل شد. استفاده از ارگ کلیسا باعث شد موسیقی فیلم حس عظمت، ناشناخته بودن جهان و ارتباط انسان با چیزی فراتر از خود را منتقل کند.

• بازیگران: فیون وایتهد، تام گلین-کارنی، جک لودن، هری استایلز، آنورین برنارد، جیمز دارسی، بری کیوگن، کنت برانا، کیلین مورفی، مارک رایلنس و تام هاردی
• سال تولید: ۲۰۱۷
• مشخصات فیلم: فیلمی جنگی تاریخی. داستان فیلم، در جنگ جهانی دوم اتفاق می‌افتد و به تخلیه دانکرک از جهت زمینی، دریایی و هوایی می‌پردازد. در جریان این عملیات، بیش از ۸۰۰ قایق غیرنظامی جان دست‌کم ۳۳۵ هزار سرباز انگلیسی و فرانسوی را که در محاصره ارتش آلمان نازی گرفتار شده بودند، نجات دادند.

این فیلمساز در دانکرک برای نخستین بار به سراغ یک رویداد واقعی تاریخی رفت. این فیلم درباره تخلیه نیروهای متفقین از سواحل دانکرک در جنگ جهانی دوم بود و با ساختار زمانی متفاوت و استفاده گسترده از جلوه‌های عملی، یکی از دقیق‌ترین تجربه‌های جنگی سینما را خلق کرد.

دانکرک نخستین فیلمی بود که نولان برای آن نامزد جایزه اسکار بهترین کارگردانی شد.

• بازیگران: جان دیوید واشینگتن، رابرت پتینسون، الیزابت دبیکی، دیمپل کاپادیا، مایکل کین و کنت برانا
• سال تولید: ۲۰۲۰
• مشخصات فیلم: در ژانر علمی تخیلی اکشن. داستان دربارهٔ افسر سیا است که به سازمانی مخفی می‌پیوندد و مأمور می‌شود تا منشأ اشیایی را که در زمان به عقب سفر می‌کنند و ارتباطشان را با حمله‌ای از آینده، ردیابی کند.

فیلم Tenet پیچیده‌ترین تجربه نولان در زمینه بازی با زمان بود. فیلم به دلیل همه‌گیری کرونا با مشکلات زیادی روبه‌رو شد، اما از نظر فنی یکی از جاه‌طلبانه‌ترین آثار او باقی ماند.

صحنه برخورد هواپیمای واقعی با ساختمان نمونه‌ای از علاقه نولان به استفاده از جلوه‌های عملی بود. تنت در سال ۲۰۲۰ و در دوران همه‌گیری کرونا اکران شد. شرایطی که ضربه بزرگی به بازار سینما وارد کرد.

هم‌زمان، تصمیم برادران وارنر برای انتشار هم‌زمان فیلم‌های خود در سینما و سرویس استریم HBO Max باعث اختلاف شدید میان نولان و این استودیو شد. پس از نزدیک به دو دهه همکاری، نولان تصمیم گرفت همکاری خود با برادران وارنر را پایان دهد. 

• بازیگران: کیلین مورفی ، امیلی بلانت، مت دیمون، لسلی گرووز، رابرت داونی جونیور، فلورنس پیو
• سال تولید: ۲۰۲۳
• مشخصات فیلم: داستان فیلم درباره زندگی جی. رابرت اوپنهایمر، فیزیکدان نظری آمریکایی است که به عنوان «پدر بمب اتمی» شناخته شده است.

نولان پس از جدایی از برادران وارنر، با یونیورسال همکاری کرد و اپنهایمر را ساخت. فیلمی درباره رابرت اوپنهایمر، دانشمند پروژه منهتن. این فیلم با بازی کیلین مورفی، ساختاری غیرخطی داشت و بار دیگر نشان داد نولان چگونه می‌تواند یک موضوع تاریخی را به اثری سینمایی و پرتنش تبدیل کند.

اپنهایمر با موفقیت تجاری و هنری عظیمی روبه‌رو شد و هفت جایزه اسکار از جمله بهترین فیلم و بهترین کارگردانی را دریافت کرد.

• بازیگران: تام هالند، رابرت پتینسون، لوپیتا نیونگو، سامانتا مورتون، زندایا و شارلیز ترون
• سال پخش: ۲۰۲۶
• مشخصات فیلم: فیلمی در ژانر حماسی اکشن فانتزی. این فیلم اقتباسی از اشعار حماسی یونان باستان، یعنی اودیسه اثر هومر است.

پس از این موفقیت، نولان سراغ اقتباس از حماسه اودیسه اثر هومر رفت. پروژه‌ای که بار دیگر نشان‌دهنده علاقه او به داستان‌های عظیم و جهان‌های ناشناخته است. این فیلم نخستین اثر بلند تاریخ بود که به‌طور کامل با دوربین‌های آیمکس فیلمبرداری شده است. استفاده کامل از آیمکس به او اجازه داد تا جهان اسطوره‌ای هومر را با گستره بصری بی‌سابقه‌ای به تصویر بکشد.

فیلمبرداری پروژه در لوکیشن‌های واقعی کشورهای مختلف انجام شد و مانند بسیاری از آثار قبلی نولان، استفاده از جلوه‌های عملی و فیلمبرداری واقعی بخش مهمی از فرآیند تولید آن بوده است. همین رویکرد باعث شده هر پروژه جدید او، حتی پیش از اکران، به یکی از مهم‌ترین اتفاقات سینمایی جهان تبدیل شود.