نخل طلا از روز اول وجود نداشت و جشنواره کن سال‌ها جایزه‌ای با نام «گرند پری» به برندگانش اهدا می‌کرد.
به گزارش فیلمزی، به نقل از صفحه رسمی جشنواره فیلم کن امروز تصور جشنواره کن بدون نخل طلا تقریبا غیرممکن است. همان شاخه طلایی که هر سال در مراسم اختتامیه به دست یک فیلم‌ساز می‌رسد و یکی از مهم‌ترین لحظه‌های دنیای سینما را رقم می‌زند. اما جالب است بدانید که نخل طلا از روز اول وجود نداشت و جشنواره کن سال‌ها جایزه‌ای با نام «گرند پری» به برندگانش اهدا می‌کرد.
داستان این تندیس از یک ایده ساده شروع شد؛ انتخاب شاخه نخل به‌عنوان نماد جایزه اصلی جشنواره. اما این نماد در طول نزدیک به هفت دهه بارها تغییر کرد، مدتی کنار گذاشته شد، دوباره به کن برگشت و در نهایت به یکی از شناخته‌شده‌ترین جوایز سینمای جهان تبدیل شد. در این مسیر هم اتفاق‌های جالبی افتاد؛ از نخستین زنی که نخل طلا گرفت تا فیلمی که جایزه را به سه نفر رساند و اثری که بعد از فتح کن، تاریخ اسکار را تغییر داد.
قبل از نخل طلا، برندگان کن چه جایزه‌ای می‌گرفتند؟
بین سال‌های ۱۹۴۶ تا ۱۹۵۴، جایزه اصلی جشنواره کن «گرند پری جشنواره بین‌المللی فیلم» نام داشت. در آن دوران، برنده علاوه بر جایزه اصلی، اثری از یک هنرمند معاصر هم دریافت می‌کرد. به همین دلیل، هنوز خبری از تندیس ثابتی نبود و ظاهر جایزه می‌توانست در هر دوره متفاوت باشد.
اما در پایان سال ۱۹۵۴، روبر فاور لو بره، نماینده عمومی وقت جشنواره، ایده تازه‌ای مطرح کرد: چرا جایزه اصلی کن را با نماد شهر کن، یعنی شاخه نخل، طراحی نکنند؟
جشنواره از چند جواهرساز خواست طرح‌هایشان را ارائه کنند و در نهایت، ایده لوسین لازون انتخاب شد. در طراحی اولیه، انتهای ساقه نخل شکلی شبیه قلب داشت و تندیس روی پایه‌ای سفالی قرار می‌گرفت که سباستین، هنرمند فرانسوی، ساخته بود.
اولین نخل طلای تاریخ کن در سال ۱۹۵۵ به دلبرت من، کارگردان فیلم Marty، رسید. به این ترتیب، یکی از مهم‌ترین نمادهای سینمای جهان رسما متولد شد.
نخل طلا یک بار از کن رفت و دوباره برگشت
شاید عجیب باشد، اما نخل طلا همیشه جایزه اصلی جشنواره کن نبوده است. این تندیس بین سال‌های ۱۹۶۴ تا ۱۹۷۴ کنار گذاشته شد و جشنواره دوباره به اهدای جایزه گرند پری روی آورد.
این وقفه در سال ۱۹۷۵ به پایان رسید و نخل طلا دوباره به رقابت برگشت؛ با این تفاوت که این بار قرار بود برای همیشه در جشنواره بماند. از آن سال به بعد، جایزه بهترین فیلم بخش مسابقه رسمی کن به کارگردان اثر اهدا شد و نخل طلا کم‌کم به مهم‌ترین نشانه هویت این جشنواره تبدیل شد.
البته ظاهرش هم در این سال‌ها چند بار تغییر کرد. در اوایل دهه ۱۹۸۰ شکل پایه تندیس عوض شد و در سال ۱۹۸۴ به فرم هرمی رسید. در سال ۱۹۹۲ هم تیری دو بورکنی، نخل و پایه آن را با استفاده از کریستال دست‌تراش بازطراحی کرد.
جین کمپیون؛ اولین زنی که نخل طلا گرفت
یکی از مهم‌ترین اتفاق‌های تاریخ این جایزه در سال ۱۹۹۳ رقم خورد. جین کمپیون، کارگردان نیوزیلندی، برای فیلم The Piano نخل طلا را به دست آورد و نامش به‌عنوان نخستین زن برنده این جایزه ثبت شد.
ژیل ژاکوب، رئیس پیشین جشنواره کن، بعدها از واکنش کمپیون به این اتفاق صحبت کرد. کمپیون به اهمیت تاریخی این جایزه واقف بود و ژاکوب هم به همین مناسبت لقب «بانوی نخل طلا» را برای او انتخاب کرد.
اما برای دیدن نام یک زن دیگر در فهرست برندگان نخل طلا باید نزدیک به سه دهه صبر می‌کردیم. ژولیا دوکورنو در سال ۲۰۲۱ برای فیلم Titane دومین کارگردان زن برنده این جایزه شد. او هنگام دریافت جایزه از هیئت داوران برای به‌رسمیت‌شناختن ضرورت جهانی فراگیرتر و پذیرش تجربه‌های متفاوت انسانی و سینمایی تشکر کرد.
نخل طلای امروزی چطور ساخته شد؟
در سال ۱۹۹۷، جشنواره کن پنجاهمین سال برگزاری خود را جشن گرفت و به همین مناسبت جایزه ویژه‌ای با نام «نخل نخل‌ها» به اینگمار برگمان اهدا کرد. برگمان در مراسم حضور نداشت و دخترش، لین اولمان، جایزه را در حضور ۲۸ برنده دیگر نخل طلا دریافت کرد.
یک سال بعد، تندیس امروزی نخل طلا برای اولین بار به برنده جشنواره اهدا شد. تئو آنگلوپولوس، کارگردان یونانی، برای فیلم Eternity and a Day نخستین کسی بود که این نسخه را به خانه برد.
طراحی جدید با همکاری کارولین شویفله، رئیس مشترک برند ساعت و جواهرات سوئیسی شوپارد، انجام شد. از آن زمان، ساخت نخل طلا به این برند سپرده شده و شوپارد هر سال تندیس را به جشنواره اهدا می‌کند.
اما این فقط یک شاخه طلایی ساده نیست. نخل طلای امروزی از طلای ۲۴ عیار ساخته می‌شود، جواهرسازان آن را با دست و در قالب مومی شکل می‌دهند و در نهایت روی پایه‌ای از یک قطعه کریستال تراش‌خورده قرار می‌دهند. تندیس هم در جعبه‌ای از چرم مراکشی آبی‌رنگ به برنده تحویل داده می‌شود.
نخل طلا فقط برای کارگردان‌ها نیست
از سال ۲۰۰۰، جشنواره کن برای برندگان جوایز بهترین بازیگر زن و بهترین بازیگر مرد هم نسخه‌هایی از نخل طلا در نظر گرفت.
اولین کسانی که این تندیس‌های ویژه را دریافت کردند، بیورک برای بازی در فیلم Dancer in the Dark ساخته لارس فون تریر و تونی لیانگ چیو وای برای نقش‌آفرینی در In the Mood for Love به کارگردانی وونگ کار وای بودند.
به این ترتیب، نخل طلا فقط به نشانه‌ای برای بهترین فیلم جشنواره محدود نماند و پای بازیگران برتر بخش مسابقه هم به این نماد طلایی باز شد.
وقتی یک فیلم سه نخل طلا گرفت!
در سال ۲۰۱۳ اتفاقی افتاد که در تاریخ جشنواره کن کم‌سابقه بود. فیلم Blue Is the Warmest Colour به کارگردانی عبداللطیف کشیش برنده نخل طلا شد، اما هیئت داوران تصمیم گرفت این جایزه را به دو بازیگر اصلی فیلم، ادل اگزارکوپولوس و لئا سیدو، هم اهدا کند.
به این ترتیب، برای اولین بار سه نفر برای یک فیلم نخل طلا گرفتند؛ اتفاقی که حتی برنامه‌ریزی جشنواره برای تعداد تندیس‌ها را هم تغییر داد. کن معمولا یک نخل اضافی برای شرایط خاص در نظر می‌گیرد، اما این بار ساخت تندیس سوم هم لازم شد.
نکته جالب دیگر اینکه نخل‌های طلا معمولا فقط چند ساعت پیش از مراسم اختتامیه به کاخ جشنواره تحویل داده می‌شوند. بنابراین، این تندیس‌ها تا آخرین لحظات تحت تدابیر امنیتی ویژه نگهداری می‌شوند.
چه کسانی بیشتر از یک بار نخل طلا برده‌اند؟
گرفتن نخل طلا حتی برای کارگردانان بزرگ سینما هم کار ساده‌ای نیست؛ چه برسد به اینکه کسی دو بار آن را به دست بیاورد. با این حال، چند فیلم‌ساز توانسته‌اند این افتخار را تکرار کنند.
کن لوچ در سال ۲۰۱۶ برای فیلم I, Daniel Blake دومین نخل طلای خود را گرفت. او پیش‌تر در سال ۲۰۰۶ با The Wind That Shakes the Barley برنده شده بود.
نام او در کنار کارگردانانی قرار گرفت که دو بار این جایزه را دریافت کرده‌اند:
- فرانسیس فورد کوپولا؛ در سال‌های ۱۹۷۴ و ۱۹۷۹
- شوهئی ایمامورا؛ در سال‌های ۱۹۸۳ و ۱۹۹۷
- بیله آگوست؛ در سال‌های ۱۹۸۸ و ۱۹۹۲
- امیر کوستوریتسا؛ در سال‌های ۱۹۸۵ و ۱۹۹۵
- ژان‌پیر و لوک داردن؛ در سال‌های ۱۹۹۹ و ۲۰۰۵
- میشائل هانکه؛ در سال‌های ۲۰۰۹ و ۲۰۱۲
البته پیش از تولد نخل طلا هم کارگردانانی بودند که بیش از یک بار جایزه اصلی کن را گرفته بودند. آلف شوبرگ در سال ۱۹۴۶ برای Torment و در سال ۱۹۵۱ برای Miss Julie برنده گرند پری شد.
روبن اوستلوند هم در سال ۲۰۲۲ با Triangle of Sadness دومین نخل طلای خود را دریافت کرد. او پیش‌تر در سال ۲۰۱۷ برای The Square این جایزه را برده بود.
نخل طلایی که با ۱۶۷ الماس تزئین شد
جشنواره کن در سال ۲۰۱۷ و به مناسبت هفتادمین دوره برگزاری، نسخه متفاوتی از نخل طلا را معرفی کرد. این بار تندیس با ظاهری مات طراحی شده بود و ۱۶۷ الماس روی برگ‌ها و ساقه آن می‌درخشیدند.
الماس‌های استفاده‌شده در این نسخه از تامین‌کننده‌ای دارای گواهی شورای جواهرات و با استانداردهای مسئولانه تهیه شده بودند. این طراحی ویژه، یکی از متفاوت‌ترین نسخه‌های نخل طلا در تاریخ جشنواره به شمار می‌رود.
وقتی Parasite هم نخل طلا برد و هم تاریخ اسکار را تغییر داد
در سال ۲۰۱۹، بونگ جون هو با فیلم Parasite نخل طلای کن را به دست آورد؛ اما این تازه شروع موفقیت‌های جهانی فیلم بود.
Parasite پس از درخشش در کن، در فصل جوایز سینمایی هم تاریخ‌ساز شد. این فیلم نخستین اثر غیرانگلیسی‌زبان بود که اسکار بهترین فیلم را دریافت کرد. علاوه بر این، برای اولین بار یک فیلم توانست هم‌زمان اسکار بهترین فیلم و بهترین فیلم بین‌المللی را به دست بیاورد.
با این موفقیت، Parasite به دومین فیلم برنده نخل طلا تبدیل شد که اسکار بهترین فیلم را هم دریافت می‌کند. پیش از آن، Marty ساخته دلبرت من در سال ۱۹۵۵ چنین اتفاقی را رقم زده بود.
نخل طلا؛ جایزه‌ای که از خود سینما جدا نیست
نخل طلا در طول این سال‌ها بارها تغییر کرده؛ از طراحی اولیه لوسین لازون تا نسخه امروزی ساخته‌شده از طلای ۲۴ عیار. حتی یک دوره هم از جشنواره کنار گذاشته شد. اما چیزی که تغییر نکرد، جایگاه آن در دنیای سینماست.
برای یک فیلم‌ساز، بردن نخل طلا فقط دریافت یک جایزه نیست؛ یعنی فیلمش در یکی از مهم‌ترین رویدادهای سینمای جهان دیده شده و نامش در کنار کارگردانانی قرار گرفته که آثارشان بخشی از تاریخ سینما شده است.
شاید به همین دلیل است که لحظه بالا رفتن یک فیلم‌ساز از پله‌های کاخ جشنواره و دریافت آن شاخه طلایی، هنوز هم یکی از هیجان‌انگیزترین لحظه‌های هر دوره کن است.
اگر می‌خواستید جایزه نخل طلای کن به یک فیلم بدهید، انتخاب شما کدام فیلم بود؟ برای ما بنویسید.
