ژان مارتن

ژان مارتن (۶ مارس ۱۹۲۲ - ۲ فوریه ۲۰۰۹) بازیگر فرانسوی بود. او که از خانواده‌ای اهل بری بود، بخشی از دوران کودکی خود را در بیاریت گذراند، جایی که پدرش برای یک پوست‌فروش کار می‌کرد. در طول جنگ جهانی دوم، او برای فرار از خدمت کار اجباری پنهان شد. او با اقامت در پاریس، در دو فیلم از موریس تورنر ظاهر شد: «دست شیطان» (۱۹۴۲) و سپس «سسیل مرده است» (۱۹۴۳). در اواخر دهه چهل، او نمایش در تئاتر را آغاز کرد.

در سال ۱۹۵۳، ژان مارتن با بازی در نمایشنامه جدید ساموئل بکت، نمایشنامه‌نویس ایرلندی، با عنوان «در انتظار گودو» به کارگردانی روژ بلین، شهرت یافت و اولین کسی بود که نقش لاکی را بر عهده گرفت. چند سال بعد، همان روژ بلین، نمایشنامه «پایان بازی» (۱۹۵۷) اثر همان بکت را تولید کرد و نقش کلو را نیز به همان ژان مارتن سپرد. در سال ۱۹۶۰، ژان مارتن اولین نمایشنامه خود را با عنوان «نامه مرده» اثر روبر پینژه کارگردانی کرد. در سال ۱۹۶۲، او بار دیگر نمایشنامه‌ای به نام «نمایندگان» اثر آگله و مونا میتروپولوس را که توسط میشل آرنو اقتباس شده بود، کارگردانی کرد. در کنار این فعالیت تئاتری که بسیار پربار از آب درآمد، ژان مارتن به سینما بازگشت: «نتردام» (۱۹۵۶) ساخته ژان دلانو، «پاریس متعلق به ماست» (۱۹۵۸) ساخته ژاک ریوت، «بالاد برای یک اوباش» (۱۹۶۲) ساخته ژان-کلود بوناردو، «بازار دالرها» (۱۹۶۳) ساخته لویی داکن و «به تو برای کار ظریف» (۱۹۶۳) ساخته برنارد بوردی.

در سال ۱۹۶۰، او از امضاکنندگان بیانیه ۱۲۱ با عنوان «اعلامیه حق نافرمانی در جنگ الجزایر» بود. در سال ۱۹۶۵، نقشی تعیین‌کننده در کارنامه او رقم خورد: نقش سرهنگ متیو در فیلمی که مبارزات سال ۱۹۵۷ برای کنترل منطقه قصبه در الجزیره میان مبارزان جبهه آزادی‌بخش ملی و سربازان فرانسوی را بازسازی می‌کرد: «نبرد الجزیره». سه سال پس از پایان جنگ الجزایر، این موضوع هنوز در هر دو سوی مدیترانه حساس بود؛ فیلم پس از اکران در فرانسه ممنوع شد و سپس تا سال ۲۰۰۴ تحت سانسور قرار داشت. ژان مارتن در این نقش فرمانده لشکر، بسیار متقاعدکننده ظاهر شد (از نظر تاریخی فرمانده ژنرال ماس است، اما شخصیت از سرهنگ بیژارد الهام گرفته شده است) و او تنها بازیگر حرفه‌ای این فیلم بود. جثه درشت، شخصیت مقتدر و چهره آمرانه او، او را برای نقش‌های برجسته‌ای که معمولاً نشان‌دهنده قدرت بودند مستعد می‌کرد: پزشک ارشد، کمیسر پلیس، افسر عالی‌رتبه نظامی، مقام عالی‌رتبه کلیسا و...؛ یکی از تأثیرگذارترین آن‌ها بدون شک نقش پزشکی خواهد بود که با خشونت قاضی فایارد (پاتریک دوویر) را از بیمارستان خود بیرون می‌کند، شخصیتی که در «قاضی فایارد می‌گوید شیرف» (۱۹۷۶) کمی بی‌پروا است. کلود زیدی این نقش‌ها را در کمدی‌های خود به مسخره می‌گیرد: نقش اصلی در «خردل به بینی می‌رود» (۱۹۷۴)، مدیر بانک در «مسابقه برای کلم» (۱۹۷۵)، پزشک ارشد در «بال یا ران» (۱۹۷۶)، بازرس اصلی در «احمق اما منضبط» (۱۹۷۹) و ممتحن در «بازرس خطای بزرگ» (۱۹۸۰). او در کنار ژان-پل بلموندو، در «وارث» (۱۹۷۲) کاردینال و در «ترس در شهر» (۱۹۷۵) کمیسر لشکر است! او همچنین در کنار ترنس هیل در «نام من هیچ‌کس است» (۱۹۷۳) در نقش سالیوان، یا «یک نابغه، دو شریک، یک زنگ» (۱۹۷۵) بازی کرد.

ژان مارتن پس از وقف بخش بزرگی از دوران حرفه‌ای خود به تئاتر و حضور در حدود پنجاه فیلم، در ۲ فوریه ۲۰۰۹ در پاریس درگذشت.