الله رکا

استاد الله رکا قریشی (۲۹ آوریل ۱۹۱۹ – ۳ فوریه ۲۰۰۰) که بیشتر با نام الله رکا شناخته می‌شد، نوازنده تابلای هندی بود که در موسیقی کلاسیک هندوستانی تخصص داشت. او هم‌نواز همیشگی ردیف نوازنده سیتار، پاندیت راوی شانکار بود و تا حد زیادی مسئول معرفی تبلّا به مخاطبان غربی بود.

استاد الله رکا خان قریشی (۲۹ آوریل ۱۹۱۹ – ۳ فوریه ۲۰۰۰) در روستای گاگوال (در منطقه امروزی سامبا) در جامو، جامو و کشمیر به دنیا آمد. زبان مادری او دوگری بود و خانواده‌اش دوگرای مسلمان بودند، هرچند بیشتر افراد خاندان دوگرا در اطراف آن‌ها هندو بودند. استاد الله رکا که در یک مزرعه بزرگ شده بود، همیشه در هیبت موسیقی بود و موسیقی‌دانان دوره‌گرد را که گهگاه فرصت تماشایشان را پیدا می‌کرد، تحسین می‌کرد. پدر او در آن زمان، به دلیل اصالت خانوادگی‌شان به عنوان دوگرایِ جامو، به آواز خواندن یا یادگیری نواختن یک ساز موسیقی به عنوان شغل پسرش نگاهی تحقیرآمیز داشت.

استاد الله رکا در سن ۱۲ سالگی برای دنبال کردن اشتیاق خود به موسیقی، از خانه فرار کرد تا با عموی خود در شهر نزدیک گورداسپور زندگی کند. این جوان مصمم که فرصت‌های کمی برای پرورش و قدردانی می‌یافت، از خانه فرار کرد و آموزش تبلّا را نزد میان قادر بخش از خاندان نوازندگان پنجاب شروع کرد. میان قادر بخش که پسری نداشت، الله رکا را رسماً به فرزندی پذیرفت و او را جانشین بعدی خاندان نوازندگان پنجاب نامید.

او همچنین تحت آموزش آواز در موسیقی کلاسیک و راگ ویدیا نزد استاد عاشق علی خان از خاندان پاتیا‌لا قرار گرفت. رژیم تمرینی و فداکاری او افسانه‌ای بود: ساعت‌ها تمرین سخت و منضبط که بعدها نتیجه‌بخش شد. در سال ۱۹۴۳، او کار در صنعت فیلم بمبئی را که امروزه به نام بالیوود شناخته می‌شود، آغاز کرد و برای نزدیک به دو جین فیلم به زبان‌های هندی و پنجابی موسیقیسازی کرد.

او با دخترعموی خود باوی بیگم ازدواج کرد و حاصل این ازدواج سه پسر به نام‌های ذاکر حسین، فضل قریشی و توفیق قریشی، دو دختر به نام‌های خورشید اولیا (زاده قریشی) و راضیه، و نه نوه بود. همگی آن‌ها به جز راضیه از او پس از مرگ زنده ماندند؛ تصور می‌شود خبر مرگ او در روز قبل، باعث حمله قلبی مرگبار وی شده باشد.

الله رکا دختر سوم دیگری به نام روحی بانو داشت که در پاکستان متولد شد و به جایگاه «افسانه‌ای» در بازیگری تلویزیون و فیلم دست یافت.

استاد الله رکا قریشی فعالیت حرفه‌ای خود را به عنوان هم‌نواز در لاهور و سپس به عنوان کارمند رادیو سراسری هند در دهلی در سال ۱۹۳۶ آغاز کرد، اما بعدها در سال ۱۹۴۰ به بمبئی نقل مکان کرد و اولین اجرای تک‌نوازی تبلّا در آن ایستگاه را اجرا کرد و با این کار جایگاه این ساز را ارتقا داد. اندکی پس از آن، او تحت نام آ. آر. قریشی موسیقی‌سازی برای فیلم‌های هندی را نیز آغاز کرد. او بین سال‌های ۱۹۴۳ تا ۱۹۶۴ در مجموع برای ۲۳ فیلم موسیقیسازی کرد.

با این حال، او همچنان به عنوان هم‌نواز برای تک‌نوازانی چون باده غلام علی خان، الله‌الدین خان، ویلات خان، واسانت رای، علی اکبر خان و راوی شانکار نوازندگی می‌کرد. این استاد بزرگ در دوران اوج خود در دهه ۱۹۶۰، به عنوان هم‌نواز اصلی شانکار به شهرت جهانی رسید و با جادوی پرکاشنی خود مخاطبان غرب را شگفت‌زده می‌کرد؛ او نه تنها هم‌نوازی بی‌نقص با زمان‌بندی و حساسیت فوق‌العاده بود، بلکه به عنوان یک تک‌نواز، استاد بداهه‎پردازی، آهنگسازی پرکار و نمایشگری پرشور بود.